* ( « بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ ، يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ ، وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ ، وَلِلَّه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَإِلَيْه الْمَصِيرُ » ) * اين قسمت از آيه مورد بحث برهان دومى است كه مىخواهد از راه معارضه دعوى يهود و نصارا را باطل كند و حاصل اين برهان اين است كه اگر به حقيقت شما نظر كنيم همين كافى است كه دعوى شما - مبنى بر اينكه پسران خدا و دوستان اوئيد - را باطل كند ، براى اينكه حقيقت ذات شما اين است كه شما بشرى هستيد از ميان انسانها ، و ساير موجوداتى كه خداى تعالى آفريده ، و شما هيچ امتيازى از ساير مخلوقات خدا نداريد ، و از ميان مخلوقات يعنى آسمانها و زمين و آنچه بين آن دو است هيچ موجودى زائد بر اينكه مخلوق خدا است چيزى ندارد ، همه مخلوق اويند ، و او مليك و حاكم در همه است ، حاكم به هر چه و به هرطور كه بخواهد ، و به زودى بازگشت مخلوق به سوى پروردگار مليك و حاكمش مىباشد ، پروردگارى كه حاكم در او و در غير او است . وقتى مطلب چنين باشد پس خداى سبحان مىتواند هر كسى را كه خواست بيامرزد ، و هر كسى را كه خواست عذاب كند ، بدون اينكه مزيتى يا كرامتى و يا هر بهانه ديگرى از عذاب و يا مغفرت او جلوگيرى نمايد ، و يا راه او را در به كرسى نشاندن اراده اش قطع كند ، و يا بين او و آنچه اراده كرده حجابى و يا حائلى بيندازد . پس اينكه فرمود : * ( « بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ » ) * ، به منزله يكى از مقدمات حجت و برهان است ، و جمله : * ( « وَلِلَّه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما » ) * به منزله مقدمه ديگر ، و جمله : * ( « وَإِلَيْه الْمَصِيرُ » ) * به منزله مقدمه سوم دليل است ، و جمله : * ( « يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ » ) * به منزله نتيجه بيان و حجتى است كه دعوى يهود و نصارا را كه گفتند خدا راهى به تعذيب ما ندارد نقض مىكند . * ( « يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ » ) * راغب در مفردات خود گفته : كلمه « فتور - كه كلمه فترت از آن گرفته شده » به معناى آن حالت سستى است كه بعد از فرو نشستن خشم به آدمى دست مىدهد ، و نيز به معناى نرمى بعد از شدت ، و نيز به معناى ضعف بعد از قوت است ، خداى تعالى اين ماده را در كلام خود استعمال كرده و فرمود : * ( « يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ » ) * ، و معناى آمدن رسولى بعد از فترتى از رسولان ، اين است كه رسول ما بعد از مدتى طولانى كه هيچ رسولى نفرستاديم بيامد . « 1 »

--> ( 1 ) مفردات راغب ص 371 .