ممكن هم هست كه بگوئيم منظور از نعمت ، حقيقت اسلام است ، چون اسلام منشا همه نعمتها و بركات است ، هر نعمتى را كه ريشه يا بى كنيم بالآخره به اسلام منتهى مىشويم كه بيانش گذشت ، و اين هم بر خواننده پوشيده نماند كه مراد از نعمت بودن اسلام حقيقى و يا ولايت اين است كه خواسته‌اند انگشت روى مصداق بگذارند ، نه اينكه خواسته باشند مفهوم لفظ نعمت را مشخص كنند ، چون مفهوم كلمه نعمت و هر كلمه ديگر عهده دار مشخص كردنش علم لغت است ، نه قرآن كريم و ما نيز در باره مفهوم اين لفظ بحثى تفسيرى نداريم ، بحثى اگر هست در اين است كه از اين مفهوم كلى منظور خداى تعالى در اين آيه كدام مصداق است ؟ . خداى تعالى سپس خودش را به ياد آنان مىآورد كه عالم به همه زواياى دلها است ، و نتيجه مىگيرد پس بايد از خدايتان بترسيد ، كه او بدانچه سينه ها در خود نهان داشته آگاه است . بحث روايتى مرحوم شيخ طوسى در تهذيب با ذكر سند از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در ذيل آيه شريفه : * ( « إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ » ) * فرموده : يعنى هر گاه از خواب برخاستيد براى نماز ، راوى - كه ابن بكير است - مىگويد : عرضه داشتم : مگر خواب وضو را باطل مىكند ؟ فرمود : بله ، البته در صورتى كه بر گوش مسلط شود و گوش چيزى نشنود . « 1 » مؤلف : اين معنا در رواياتى ديگر نيز آمده ، سيوطى آن روايات را در الدر المنثور از زيد بن اسلم و نحاس نقل كرده ، و اين روايات منافاتى با گفتار قبلى ما ندارد ، كه گفتيم مراد از « قيام به نماز » اراده نماز خواندن است ، زيرا آنچه ما گفتيم معناى قيامى بود كه با حرف « الى » متعدى شده باشد ، و آنچه در روايت آمده به معناى قيامى است از آن جهت كه با حرف « من » متعدى شود ، و امام فرموده : كلمه « الى » در آيه به معناى « من » است . و در كافى به سند خود از زراره روايت كرده كه گفت : من به امام ابى جعفر باقر

--> ( 1 ) تهذيب الاحكام ج 1 ص 7 ح 9 .