السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
358
تفسير الميزان ( فارسي )
دو ركعت و در نماز مغرب يك ركعت اضافه كرد ، و روايات صحيحه اى اين معنا را ثابت كرده است . و اما اينكه آيه مورد بحث را تشبيه كرده به آيه : « وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ » اين تشبيه درست نيست ، زيرا در اين آيه نيز كلمه « الى » به معناى كلمه « مع » نيامده ، بلكه فعل « لا تَأْكُلُوا » متضمن معناى « لا تضموا ضميمه مكنيد » يا مثل آن است ، مىخواهد بفرمايد مال مردم را ضميمه مال خود نكنيد . از آنچه گذشت روشن گرديد كه جمله * ( « إِلَى الْمَرافِقِ » ) * قيد است براى كلمه « ايديكم » ، در نتيجه حكم وجوب شستن به اطلاق خود باقى است و مقيد به آن غايت نيست ( واضحتر بگويم يك مرتبه موضوع حكم را عبارت مىدانيم از « دست » به تنهايى : و مىگوئيم آن را تا مرفق بشوى كه در اينجا حكم شستن مقيد به قيد تا مرفق است ، و بار ديگر موضوع حكم را عبارت مىدانيم از « دست تا مرفق » و سپس مىگوئيم اين را بشوى ، كه در اين صورت حكم ما مطلق است ، موضوع حكم مقيد است اگر تعبير اول را بياوريم ، معنايش اين مىشود كه شستن دست را از سر انگشتان شروع كن تا برسى به مرفق ، و اگر تعبير دوم را بياوريم معنايش اين است كه « اين عضو محدود و معين شده را بشوى » ، حال چه اينكه از بالا به پائين بشويى يا از پائين به بالا ، مؤلف فرموده جمله : * ( « إِلَى الْمَرافِقِ » ) * قيد موضوع است نه قيد حكم ) علاوه بر اينكه هر انسانى كه بخواهد دست خود را بشويد - چه در حال وضو و چه در غير حال وضو - بطور طبيعى مىشويد ، و شستن طبيعى همين است كه از بالا به پائين بشويد ، و از پائين به بالا شستن هر چند ممكن است ، ليكن طبيعى و معمولى نيست ، و روايات وارده از ائمه اهل بيت ( ع ) هم به همان طريقه طبيعى فتوا مىدهد نه به طريقه دوم . با اين بيان پاسخ از سخنى كه ممكن است گفته شود داده شد ، و آن اين است كه كسى بگويد : مقيد شدن جمله « دستها را بشوئيد » به جمله « تا مرفق » دلالت دارد بر اينكه واجب است شستن از ناحيه انگشتان شروع شده ، در ناحيه مرفق تمام شود ، و آن پاسخ اين است كه همه حرفها در اين بود كه آيا قيد * ( « إِلَى الْمَرافِقِ » ) * قيد جمله : « فاغسلوا » است ، و يا قيد موضوع حكم ، يعنى كلمه « ايدى » است ، و ما گفتيم كه قيد كلمه « ايدى » است و در اين صورت دستها بايد تا مرفق شسته شود ، نه اينكه شستن تا مرفق باشد ، و دستها تا مرفق را دو جور مىتوان شست يكى از مرفق به پائين و ديگرى از انگشتان به بالا ، پس بايد بگوئيم لفظ * ( « إِلَى الْمَرافِقِ » ) * لفظ مشتركى است كه بايد قرينه اى از خارج يكى از دو قسم شستن را معين كند ، و معنا ندارد بگوئيم قيد * ( « إِلَى الْمَرافِقِ » ) * قيد هر دو قسم است .