و دلشان آرامش يافت ، در جمله : * ( « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * نيز عين اين نكته به كار برده شده ، براى اينكه بفهماند زنان پاكدامن از اهل كتاب بر مسلمين حلال است ، و در آن هيچ شكى به خود راه ندهند ، حليت زنان خود مؤمنين را ضميمه آورد . در اينجا سؤالى پيش مىآيد و آن اين است كه كفار هيچ ايمانى به دستورات قرآن كريم ندارند ، و خود را ملزم به اطاعت آن دستورها نمىدانند ، و از سوى ديگر از دأب قرآن كريم نيست كه با علم به بى اثر بودن تكليف مع ذلك افراد بى تفاوت را مورد تكليف قرار دهد ، - گو اينكه ما معتقديم به اينكه كفار مكلف به فروع دين هستند ، همانطور كه مكلف به اصول مىباشند ، - و ليكن اين مجوز آن نمىشود كه خداى سبحان خطابى و دستورى صادر كند كه لغو و بى اثر باشد ، با اين حال چرا در آيه مورد بحث كفار را مورد تكليف قرار داده ؟ در خطاب به مؤمنين فرموده طعام شما براى اهل كتاب حلال است ؟ در پاسخ مىگوئيم : آرى با اينكه اهل كتاب گوششان بدهكار حلال و حرامهاى اسلام نيست ، گفتن چنين چيزى لغو به نظر مىرسد ، و خداى سبحان تكليفى كه هيچ اثر نمىبخشد نمىكند ، و خطابى كه اثر نداشته باشد نمىكند ، مگر در جايى كه فنون ادبيت از قبيل التفات اقتضا كند كه مثلا خطاب را از مردم به رسول خدا ( ص ) ، و يا از كفار به مؤمنين متوجه كند ، و مثلا بفرمايد : « قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ » « 1 » و يا بفرمايد : « قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا » « 2 » ، و آياتى ديگر از اين قبيل . و ليكن در آيه مورد بحث جمله اى كه منشا اين سؤال شده جمله اى مستقل و جداى از جمله قبليش نيست ، و خلاصه كلام اينكه در آيه مورد بحث نمىخواهد دو حكم مستقل از يكديگر را بيان كند ، يكى حلال بودن طعام مسلمانان براى اهل كتاب ، و ديگرى حلال بودن طعام اهل كتاب براى مسلمانان ، بلكه مىخواهد يك حكم را بيان كند ، و آن حلال بودن طعام و رفع حرمت از آن است ، و بفهماند هيچ منعى در دو طرف نيست ، نظير آيه شريفه : « فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ ، لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ » « 3 » ،

--> ( 1 ) بگو اى اهل كتاب بپذيريد دعوتى را كه ما و شما در پذيرش آن مسئوليتى يكسان داريم . « سوره آل عمران ، آيه 64 » . ( 2 ) بگو پروردگار من منزه است مگر من بجز يك بشر كه از سوى خدا فرستاده شده‌ام مىباشم . « سوره اسرى ، آيه 93 » . ( 3 ) اگر تشخيص داديد كه آن زنان مهاجر براستى ايمان دارند آنان را به كفار برنگردانيد ، براى اينكه نه زن مسلمان براى كافر حلال است ، و نه كافر مىتواند زن مسلمان داشته باشد . « سوره ممتحنه ، آيه 10 » .