رَحِيمٌ » و آيه سوره انعام و نحل نيز مثل اين آيه است . از اين تماميت آيه نتيجه مىگيريم كه پس آيه : * ( « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * كلامى است معترضه ، كه در وسط اين آيه قرار گرفته ، و لفظ آيه در فهماندن معنايش هيچ حاجتى به اين جمله نداشت ، حال چه اينكه بگوئيم آيه معترضه از همان اول نزول در وسط دو آيه جاى گرفته ، و يا بگوئيم : رسول خدا ( ص ) به نويسندگان وحى دستور فرموده كه در آنجا جايش دهند ، با اينكه نزول هر سه پشت سر هم نبوده و يا بگوئيم هنگام نزول با آن دو آيه نازل نشده ، و رسول خدا ( ص ) هم دستور نداده كه در آنجا قرارش دهند ، ولى نويسندگان وحى در آنجا قرارش داده‌اند ، چون هيچ يك از اين چند احتمال اثرى در آنچه ما گفتيم ندارد ، هر چه باشد بالآخره اين جمله ، جمله اى است معترضه كه نه با صدر آيه ارتباطى دارد ، و نه با ذيلش . مؤيد گفتار ما بيشتر - اگر نگوئيم همه - رواياتى است كه در شان نزول وارد شده ، و اتفاقا روايات زيادى هم هست ، كه متعرض شان نزول جمله مورد بحث شده ، و نامى از اصل آيه نبرده ، واضحتر بگويم ، شان نزول جمله : * ( « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * را متعرض شده ، و نامى از آيه : * ( « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ . . . » ) * ، به ميان نياورده ، و اين خود مؤيد آن است كه جمله : * ( « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * مستقل و جداى از صدر و ذيل آيه نازل شده ، و قرار گرفتن اين جمله در وسط آيه مذكور يا مستند به تاليف رسول خدا ( ص ) است ، و يا به تاليف مؤلفين بعد از رحلت آن جناب است . مؤيد اين احتمال روايتى است كه در المنثور از عبد بن حميد از شعبى نقل كرده كه گفته است : آيه شريفه : * ( « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ . . . » ) * وقتى بر رسول خدا ( ص ) نازل شد كه آن جناب در عرفه بود ، و چون آن حضرت از هر آيه اى كه خوشش مىآمد دستور مىداد در آغاز سوره اش جاى دهند ، اين آيه را در اول سوره قرار دادند ، آن گاه شعبى اضافه كرده كه جبرئيل به آن جناب تعليم مىداد كه هر آيه را در كجا جاى دهد . « 1 » و چون اين دو آيه يعنى آيه : * ( « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * و آيه * ( « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ » ) * از نظر معنا نزديك به هم بودند ، و مفهومى مرتبط به يكديگر داشتند - كه در اين جاى هيچ شك نيست ، زيرا بين نوميد شدن انكار از دين مسلمانان ، و بين اكمال دين ارتباط نزديك

--> ( 1 ) در المنثور ، ج 2 ص 258 .