است تا اين عمل از ريا دور تر و به خلوص نزديكتر باشد هم چنان كه در جاى ديگر قرآن كريم آمده كه : « إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوها وَتُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ ، فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئاتِكُمْ » « 1 » . و اما كلمه « عفو » در جمله : * ( « أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ » ) * به معناى پوشاندن است ، پس عفو از سوء به معناى پوشاندن عمل زشت است ، اين نيز دو جور است ، يكى به زبان و آن به اين است كه نام كسى را كه به او بدى كرده نزد مردم فاش نكند و آبروى او را نزد مردم نبرد و سخنان زشت به جهر و آشكارا در باره او نگويد ، قسم دوم به عمل است و آن به اين است كه در مقام تلافى ظلم او بر نيايد و از او انتقام نگيرد ، هر چند كه شرعا جائز باشد ، هم چنان كه در جاى ديگر قرآن مىخوانيم : « فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْه بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّه » « 2 » . و اينكه فرمود : * ( « فَإِنَّ اللَّه كانَ عَفُوًّا قَدِيراً » ) * ، در حقيقت سببى است كه در جاى مسبب خود آمده و تقدير كلام : « ان تعفوا عن سوء فقد اتصفتم بصفة من صفات اللَّه الكمالية و هو العفو على قدرة ، فان اللَّه ذو عفو على قدرته » ( اگر از بدىهاى ديگران عفو و اغماض كنيد به يكى از صفات كماليه خداى تعالى متصف شده‌ايد و آن صفت عفو با داشتن قدرت بر تلافى است ، چون خداى تعالى چنين است با اينكه مىتواند از گنهكاران انتقام بگيرد ، عفو مىكند ) . و بنا بر اين در جمله شرطيه مورد بحث يعنى جمله : * ( « إِنْ تُبْدُوا خَيْراً . . . » ) * جزائى كه آمده جزاء ، بعضى از شرط است ، چون شرط سه لنگه داشت : يكى اظهار خير و دوم اخفاى آن و سوم عفو از سوء و جزائى كه آمده يعنى جمله : « * ( فَإِنَّ اللَّه . . . » ) * جزاء است براى عفو از سوء به تنهايى و اظهار خير و اخفاى آن و يا به عبارت ديگر دادن خير به بندگان در همه احوال هر چند كه از صفات خداى تعالى است ، بدان جهت كه اللَّه تعالى است ليكن در آيه شريفه تصريح به آن نيامده و تنها ممكن است به آن اشاره داشته باشد . « 3 »

--> ( 1 ) اگر صدقاتى كه مىدهيد ( به منظور تشويق مردم ) آشكارا دهيد بسيار خوب است و اگر ( به منظور محفوظ شدنش از ريا ) پنهانش كنيد و پنهانى به فقرا بدهيد ، آن نيز برايتان خير است و گناهانى از شما را محو مىكند . « سوره بقره ، آيه 271 » ( 2 ) پس كسى كه به شما تجاوز و ظلم كرده ، مىتوانيد به او ظلمى كنيد مثل ظلمى كه او به شما كرده و از خدا پروا كنيد . « سوره بقره ، آيه 194 » ( 3 ) چون وقتى خواننده آيه شريفه در جزاء شرط سوم و يا به عبارت ديگر لنگه سوم شرط به ياد يكى از صفات خدايى بيفتد قهرا به ياد صفات ديگرش كه متناسب با آن دو لنگه ديگر شرط است نيز مىافتد . « مترجم »