و زمين است از آن او است و او بى نياز و ستوده است . در اينجا ممكن است بپرسى وجه اينكه جمله : * ( « لِلَّه ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ » ) * در يك آيه تكرار شده چيست ؟ مخصوصا با در نظر گرفتن اينكه در آيه بعد نيز بلافاصله براى سومين بار تكرار مىشود . در پاسخ مىگوئيم : اما بار اول خواست جمله : * ( « وَكانَ اللَّه واسِعاً حَكِيماً » ) * را تعليل كند و بفهماند علت اينكه خداى تعالى واسع و حكيم است و به اصطلاح بشرى دست و بالش باز و كارش حكيمانه است ، اين است كه ملك آسمانها و زمين و آنچه در آن دو است از آن او است و بار دوم كه اين جمله را تكرار كرد علتش اين بود كه موقعيت جواب شرط را داشت ، شرطى كه در جمله : * ( « وَإِنْ تَكْفُرُوا » ) * آمده بود ، مىخواست بفهماند اگر شما كفر بورزيد ضررى به او نمىرسانيد ، چون ملك آنچه در آسمانها و زمين است كه شما مشتى از خاك زمين هستيد ، همه از آن خداى عز و جل است و خداى تعالى چه حاجتى به ايمان شما دارد و چه ضررى از كفر شما مىبيند ؟ در حقيقت جواب شرط جمله بعدى آن است كه مىفرمايد : * ( « وَكانَ اللَّه غَنِيًّا حَمِيداً » ) * و آن جمله جاى اين جمله نشسته و اين را تعليل مىكند ، يعنى مىفهماند كه اگر شما كفر بورزيد خدا غنى و حميد است ، چون ملك هر آنچه در آسمانها و زمين است از آن او است . و اما در نوبت سوم در حقيقت جمله اى است از نو و غير مربوط به ما قبل و بدين خاطر آورده شده كه به وجهى جمله : « ان يشأ » را پيشاپيش تعليل كرده باشد . * ( « وَلِلَّه ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ وَكَفى بِاللَّه وَكِيلًا » ) * در سابق بيان اينكه مالكيت خداى تعالى به چه معنا است ؟ مكرر گذشت و وكيل بودن حضرتش بدين جهت است كه او به امور بندگانش و شؤون آنها قيام مىكند و در اين كار خودش به تنهايى كافى است و احتياجى به گرفتن كمك ندارد ، در نتيجه اگر اعمال مردمى را نپسندد و از اعمال نكوهيده آنان به خشم آيد ، مىتواند براى اينكه امور به دست آنان جارى نشود به كلى آن قوم را از بين ببرد و قومى ديگر جايگزين آنان كند ، هم چنان كه مىتواند به تقدم پيشرفت آن قوم خاتمه داده ، قومى ديگر را تقدم ببخشد و آن قوم را زير دست و خوار در برابر اين قوم كند ، با اين معنايى كه ما براى جمله مورد بحث كرديم و سياق هم آن را تاييد كرد جمله : * ( « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ . . . » ) * كه در آيه بعدى است با آيه مورد بحث مرتبط مىشود . * ( « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ . . . » ) * سياق اين آيات كه سياق دعوت به ملازمت تقوا است ، تقوايى كه خداى تعالى اين