امت را و امتهاى گذشته از اهل كتاب را بدان دعوت كرده ، خود دليل بر اين است كه اظهار بىنيازى خدا از خلق در جمله : « ان يشأ . . . » مربوط به مساله تقوا است . و معناى آيه اين است كه خداى تعالى همه شما انسانها را سفارش به تقوا كرده ، پس تقوا پيشه كنيد و از او پروا داشته باشيد و به فرضى كه از اين كار امتناع نموده و كفر بورزيد ، بدانيد كه او بىنياز از شما است ، او مالك و متصرف در هر چيز است ، به هر نحوى كه بخواهد و به هر جهتى كه بخواهد مىتواند در مملوك خود تصرف كند ، اگر بخواهد بندگانش او را بپرستند و از او پروا كنند و بندگانش آن طور كه بايد قيام به اين امر نكنند ، او مىتواند براى تحقق دادن خواسته خود ، شما را عقب زند و قوم ديگر را مقدم بر شما كند تا آن قوم خواسته او را عملى كنند ، چون خدا بر اين كار قادر است . و بنا بر اين معنا بايد گفت : آيه شريفه ناظر به تبديل مردم است ، تبديل مردم بىتقوا به مردم با تقوا ، روايتى هم كه بيضاوى در تفسير خود نقل كرده مؤيد اين معنا است ، در آن روايت آمده : وقتى اين آيه شريفه بر رسول خدا ( ص ) نازل شد ، دست مبارك خود را به پشت سلمان فارسى زد و فرمود : آن قومى كه مىآيند و در قبول اسلام و دعوت حق تعالى از شما اعراب پيشى مىگيرند ، قوم اين مردند و بر خواننده عزيز است كه در مضمون آيه شريفه و روايت تدبر كند و اما اينكه بعضى از مفسرين احتمال داده‌اند كه معناى آيه اين باشد كه اگر خدا بخواهد شما را نابود مىكند و قومى ديگر به جاى شما ايجاد مىكند و يا مخلوقى ديگر به جاى شما انسانها مىآفريند ، احتمال درستى نيست ، زيرا از سياق آيه به دور است . بله اين احتمال در مثل آيه شريفه زير سازگار است كه مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ أَنَّ اللَّه خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ وَما ذلِكَ عَلَى اللَّه بِعَزِيزٍ » « 1 » . * ( « مَنْ كانَ يُرِيدُ ثَوابَ الدُّنْيا فَعِنْدَ اللَّه ثَوابُ الدُّنْيا وَالآخِرَةِ وَكانَ اللَّه سَمِيعاً بَصِيراً » ) * اين آيه شريفه بيانى ديگر است كه خطاى تاركين تقوا و ترس از خداى را و ناديده گرفتن وصيت او را روشن مىسازد ، به اين بيان كه اين گونه افراد اگر به خاطر پاداشهاى مادى و درآمدهاى دنيوى تقوا را ترك و وصيت خداى تعالى را ناديده مىگيرند ، بايد بدانند كه امر بر آن

--> ( 1 ) مگر نمىبينى كه خداى تعالى آسمانها و زمين را به حق آفريده ، او اگر بخواهد شما را از بين مىبرد و مخلوقى جديد پديد مىآورد و اين بر خداى تعالى گران نيست . « سوره ابراهيم ، آيه 20 » .