قَبْلِكُمْ » « 1 » . و كلمه « موقوف » از ماده وقت است ، وقتى گفته مىشود : « وقت كذا » - معنايش اين است كه براى فلان امر فلان وقت را معين كردم . بنا بر اين از ظاهر لفظ آيه بر مىآيد كه نماز از همان اول تشريع ، فريضه اى داراى وقت بوده كه بايد هر نمازى را در وقت خودش انجام داد . ولى ظاهرا وقت در نماز ، كنايه باشد از ثبات و عدم تغير و خلاصه كلام اينكه ظاهر لفظ منظور نيست ، و نمىخواهد بفرمايد نماز فريضه اى است داراى وقت بلكه مىخواهد بفرمايد : فريضه اى است لا يتغير و ثابت و بنا بر اين اطلاق موقوت بر كلمه كتاب ، اطلاق ملزوم بر لازمه چيزى است . و مراد از كتاب موقوت ، كتابى مفروض و ثابت و غير متغير است . مىخواهد بفرمايد : نماز به حسب اصل ، دگرگونگى نمىپذيرد ، پس در هيچ حالى ساقط نمىشود ، اگر ما اين معنا را ترجيح داديم براى اين است كه معناى اول كه در به دو نظر از ظاهر لفظ آيه به ذهن مىرسد ، با مضمون جمله هاى قبلى نمىسازد ، چون مضمون آن جمله ها احتياج به آن نداشت كه متعرض موقوت بودن نماز بشود ، و بفرمايد نماز وقتى معين دارد ، علاوه بر اينكه جمله : * ( « إِنَّ الصَّلاةَ . . . » ) * در مقام بيان علت جمله : * ( « فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ » ) * است . و معلوم است كه ظاهر اين تعليل اين است كه مراد از موقوت بودن نماز ثابت بودن آن و ساقط نشدنش در هيچ حالى از احوال و مبدل نشدنش به چيز ديگر است ، مىفرمايد : نماز نه ساقط مىشود ، و نه مانند روزه به چيز ديگر نظير كفاره مبدل و عوض مىشود . * ( « وَلا تَهِنُوا فِي ابْتِغاءِ الْقَوْمِ . . . » ) * كلمه « وهن » به معناى ضعف است . و كلمه « ابتغاء » به معناى طلب ، و كلمه « الم » به معناى درد و ناراحتى و به تعبير كوتاه ، مقابل لذت است . و جمله : * ( « وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّه ما لا يَرْجُونَ » ) * حال از ضمير جمع غائبى است كه در كلمه « تهنوا » نهفته است . و معناى جمله اين است كه : حال دو طايفه يعنى شما مسلمانان و طايفه كفار از نظر ناراحتى يكسان است . همانطور كه شما ناراحت مىشويد آنها نيز مىشوند ، و شما حال بدترى از حال دشمنان خود نداريد ، بلكه شما مرفه تر و خوشبختتر از كفاريد . براى اينكه شما از ناحيه خدايتان اميد فتح و ظفر و اميد مغفرت داريد . براى اينكه او ولى مؤمنين است . و

--> ( 1 ) « روزه بر شما نوشته شده ، هم چنان كه بر امتهاى قبل از شما نوشته و واجب شده بود » . « سوره بقره ، آيه 183 » .