* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا ) * . . . * ( لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » ) * قبلا گذشت كه چرا قرآن كريم از « گرفتن » هر مالى تعبير به « خوردن » آن مىكند ، از آن جمله در آيه مورد بحث گرفتن ربا را تعبير به خوردن آن نموده ، و كلمه * ( « أَضْعافاً مُضاعَفَةً » ) * اشاره است به وضعى كه غالب رباخواران دارند ، چون اصولا وضع ربا و طبيعت آن اين است كه مال ربا دهنده را نابود كرده ، ضميمه مال رباخوار مىكند ، و آن را چندين برابر مىسازد . و در جمله * ( « وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ » ) * اشاره اى است به اينكه ربا خوار كافر است ، هم چنان كه در سوره بقره در آيات مربوط به ربا نيز اين اشاره را آورده و فرموده : « وَاللَّه لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ » « 1 » . * ( « وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ . . . » ) * كلمه « مسارعة » به معناى شدت سرعت است ، كه در خيرات صفتى است ممدوح ، و در شرور صفتى است مذموم . قرآن كريم در غالب موارد ، مغفرت را در مقابل جنت قرار داده است ، و اين نيست مگر به خاطر اينكه بهشت خانه پاكان است پس كسى كه هنوز آلوده به قذارتهاى گناهان و پليديهاى معاصى باشد داخل آن نمىشود ، مگر آنكه خداى تعالى با آمرزش خود قذارتهاى او را از بين برده و پاكش كند . و مغفرت و جنت كه در اين آيه آمده در مقابل دو چيزى است كه در دو آيه بعد آمده ، اما مغفرت در مقابل جمله : * ( « وَالَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً . . . » ) * واقع شده ، و اما جنت محاذى جمله : * ( « الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ . . . » ) * قرار گرفته است . و اما اينكه فرمود : * ( « جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَرْضُ . . . » ) * منظور از « عرض بهشت » ، چيزى در مقابل طول آن نيست ، بلكه منظور وسعت آن است ، و اين خود استعمالى است شايع ، و كانه تعبير به عرض ، كنايه است از اينكه وسعت آن به نهايت درجه است ، و يا به قدرى است كه وهم و خيال بشرى نمىتواند آن را بسنجد و برايش حدى تصور كند ، البته اين تعبير معناى ديگرى نيز دارد ، كه ان شاء اللَّه به زودى در بحث روايتى آينده بدان اشاره خواهيم كرد . و اينكه فرمود : * ( « أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ » ) * به منزله توطئه و زمينه چينى براى اوصافى است كه بعد از اين آيه براى متقين مىشمارد ، چون غرض از آن آيات بيان اوصاف است . اوصافى كه با حال مؤمنين در اين مقام يعنى در هنگام نزول اين آيات ارتباط دارد ، چون اين آيات بعد از جنگ

--> ( 1 ) « سوره بقره آيه : 276 » .