و مقدار صحيح و مستقيم را ثنا مىگويد ، و در برابرش وعده جميل و شكر جزيل مىدهد ، پس كتاب اللَّه عزيز ، كتاب علم و عمل است ، نه كتاب تئورى و فرضيه ، و نه كتاب تقليد كوركورانه . پس مثل كتاب خداى تعالى مثل معلمى است كه كليات علمى را در كوتاه ترين بيان و كمترين لفظ به شاگردانش بيان مىكند ، و دستور مىدهد كه به آن عمل كنند ( و در تخته سياه و يا دفتر تكاليف خود ننويسد ) ، آن گاه نوشته آنان را تجزيه و تحليل مىكند و به اجزاى اوليه بر مىگرداند ، زمانى كه صحيح آن را از فاسدش جدا نمود به شاگردان مىگويد : اين جزء را درست پاسخ داده اى و اين جزء را درست پاسخ نداده اى ، فلان جزءش فاسد و فلان جزءش صحيح است ، و آن گاه او را نصيحت مىكند تا بار ديگر آن خطاها را تكرار نكند ، و در برابر اجزايى كه درست انجام داده آفرين مىگويد ، و تشويق مىكند ، و با وعده و سپاسگزارى خود ، دل گرمش مىسازد و مجددا دستور مىدهد تا بار ديگر آن تكليف را انجام دهد ، و اين روش را هم چنان ادامه مىدهد تا شاگرد در فن خود كامل گشته ، زحماتش به نتيجه برسد . و اگر كسى در حقايق قرآنى دقت و تدبر كند ، در همان اولين برخوردش اين معنايى را كه ما خاطر نشان ساختيم درك مىكند ، و مىبيند كه مثلا خداى سبحان در اولين بار كه مىخواهد مساله جهاد را تشريع كند كلياتى از جهاد را بيان نموده مىفرمايد : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ » « 1 » ، و در اين آيات مؤمنين را به جهاد امر نموده ، مىفهماند كه اين عمل بر آنان واجب شده ، آن گاه داستان جنگ بدر را به عنوان اولين مشقى كه شاگرد نوشته تحويل مىگيرد ، و عيبهاى آن را گوش زد نموده مشقى ديگر به نام جنگ احد به او مىدهد ، باز عيبهاى آن را مىگيرد ، و هم چنان ادامه مىدهد تا امت مسلمان در انجام اين تكليف ، بى عيب و ماهر شود ، و يا مىبيند خداى تعالى سرگذشت انبياى گذشته ، و امتهاى آنان را درس مىدهد ، نقاط ضعف و خطا و انحراف آنها را بيان مىكند ، و حق مطلب و آنچه كه صحيح است معين نموده از امت اسلام مىخواهد تا آن طور عمل كنند ، و آن سرگذشت غلط گيرى شده را دستور العمل خود قرار دهند . در آيات مورد بحث نيز همين روش به كار رفته است ، در آيه ( 137 ) همين سوره هشدار مىدهد كه گذشتگانى بوده‌اند و چنين و چنان كرده‌اند ، و در آيه ( 146 ) روشنتر سخن گفته ، مىفرمايد آنها هم قتال و كارزار داشته‌اند ، و شما نيز بايد آماده كارزار شويد .

--> ( 1 ) « سوره بقره آيه : 216 » .