السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

18

تفسير الميزان ( فارسي )

كه محمد را كشتم . مؤلف قدس سره : در داستان جنگ احد رواياتى ديگر نيز هست ، كه اى بسا در بعضى از فقراتش مخالف با اين روايات باشد ، يكى از آنها مطلبى است كه در اين روايت آمده ، كه عدد مشركين در آن روز پنج هزار نفر بوده ، چون در غالب روايات سه هزار نفر آمده . يكى ديگر اين است كه در اين روايت آمده بود همه نه نفر پرچمداران جنگ را به قتل رسانيد ، كه البته رواياتى ديگر نيز كه ابن اثير آنها را در كامل آورده موافق آن است ، و بقيه روايات ، قتل بعضى از آن سرداران مشرك را به ديگران نسبت داده ، ولى دقت در جزئيات اين داستان روايت بالا را تاييد مىكند . نكته سومى كه در اين روايت آمده ، اين بود كه : هند در مورد كشتن حمزه ، وعده اى به وحشى داده بود ، اما در روايات اهل سنت آمده است كه : وعده را هنده نداد بلكه خود جبير بن مطعم مولاى وحشى به وى داد ، و آن وعده اين بود كه اگر حمزه را به قتل برساند او را آزاد خواهد كرد ، ولى آوردن وحشى جگر حمزه را به نزد هند ، مؤيد روايت مورد بحث ما است . نقطه نظر چهارم اين است كه در روايت مورد بحث آمده بود كه : « تمام مسلمانان از پيرامون رسول خدا ( ص ) متفرق گرديده و گريختند مگر على و ابو دجانه » و اين مطلبى است كه تمامى روايات در آن اتفاق دارند ، چيزى كه هست در بعضى از روايات اشخاصى ديگر نيز علاوه بر دو نفر نامبرده ذكر شده ، حتى بعضىها ثابت قدمان را تا سى نفر شمرده‌اند ، ليكن خود آن روايات با يكديگر معارضه دارند ، و در نتيجه يكديگر را تكذيب مىكنند و تو خواننده عزيز با دقت در اصل داستان ، و قرائنى كه بيانگر احوال داستان است ، مىتوانى حق مطلب را عريان بفهمى ، براى اينكه اين گونه داستانها و روايات ، مواقف و مواردى را حكايت مىكنند كه براى بعضى موافق و براى بعضى ديگر مخالف ميل است ، و اين روايات در طول چندين قرن از جوهاى تاريك و روشن عبور كرده تا به ما رسيده است . نقطه نظر پنجم كه در اين روايت آمده بود عبارت از اين بود كه : « خداى تعالى فرشته اى را گماشت تا جگر حمزه را به بدن آن جناب ملحق سازد ، و او جگر را در جاى خود قرار داد » ، و اين قسمت در غالب روايات نيامده ، و به جاى آن مطلبى ديگر آمده كه از نظر خواننده مىگذرد : الدر المنثور از ابن ابى شيبه ، و احمد ، و ابن منذر ، از ابن مسعود روايتى آورده‌اند كه در ضمن راوى آن گفته : . . . سپس ابو سفيان گفت : هر چند كه عمل زشت مثله در كشتگان اسلام واقع شد ، ولى