السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

85

تفسير الميزان ( فارسي )

و جايى ديگر فرموده : « وَلكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ » « 1 » و در قرآن كريم هيچ موردى سخن از طهارت معنوى نرفته مگر آنكه به خدا و يا به اذن خدايش نسبت داده ، و طهارت نامبرده جز زوال پليدى از قلب نيست و قلب هم جز همان نيرويى كه ادراك و اراده مىكند چيزى نمىتواند باشد . در نتيجه طهارت قلب عبارت مىشود از طهارت نفس آدمى در اعتقاد و اراده اش ، و زايل شدن پليدى در اين دو جهت ، يعنى جهت اعتقاد و اراده و برگشت آن به اين است كه قلب در آنچه كه از معارف حقه درك مىكند ثبات داشته باشد ، و دستخوش تمايلات سوء نگردد ، يعنى دچار شك نشود . بين حق و باطل نوسان نكند ، و نيز علاوه بر ثباتش در مرحله درك و اعتقاد ، در مرحله عمل هم كه لازمه علم است بر حق ثبات داشته و به سوى هواى نفس متمايل نگردد ، و ميثاق علم را نقض نكند ، و اين همان رسوخ در علم است . چون خداى سبحان راسخين در علم را جز اين توصيف نكرده ، كه راه يافته گانى ثابت بر علم و ايمان خويشند ، و دلهايشان از راه حق به سوى ابتغاء فتنه منحرف نمىشود ، پس معلوم شد اين مطهرين همان راسخين در علمند . و ليكن در عين حال نبايد نتيجه اى را كه اين بيان دست مىدهد اشتباه گرفت ، چون آن مقدارى كه با اين ثابت مىشود همين است كه مطهرين ، علم به تاويل دارند ، و لازمه تطهيرشان اين است كه در علمشان راسخ باشند ، چون تطهير دلهاشان مستند به خدا است ، و خدا هم هرگز مغلوب هيچ چيز واقع نمىشود . لازمه تطهيرشان اين است نه اينكه بگوييم راسخين در علم بدان جهت كه راسخ در علمند داناى به تاويلند ، و رسوخ در علم سبب علم به تاويل است ، چون اين معنا را به گردن آيه نمىتوان گذاشت ، بلكه ، چه بسا از سياق آيه بفهميم كه راسخين در علم جاهل به تاويلند ، چون مىگويند : * ( « آمَنَّا بِه كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا » ) * يعنى ما به قرآن ايمان داريم همه اش از نزد پروردگار ما است چه بفهميم و چه نفهميم ، علاوه بر اينكه ما مىبينيم قرآن كريم مردانى از اهل كتاب را به صفت رسوخ در علم ، و شكر در برابر ايمان و عمل صالح توصيف كرده ، فرموده : « لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ، وَما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ » « 2 » و با اين كلام خود اثبات نكرده كه در نتيجه رسوخ در علم داناى به تاويل هم هستند .

--> ( 1 ) سوره مائده آيه 6 . ( 2 ) ليكن آنهايى كه از اهل كتاب راسخ در علمند و نيز مؤمنين از ساير ملتها بدانچه بر تو و بر انبياى قبل از تو نازل شده ايمان مىآورند . ( سوره نساء آيه 162 ) .