اين معنا است ، چون معلوم است نزول مائده دفعى بوده نه تدريجى ، و در آيه شريفه « لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه آيَةٌ » « 1 » كه كلمه « تنزيل » در نزول دفعى يك آيه استعمال شده از اين جهت بوده كه يك آيه اگر نازل شود دفعتا مىشود نه به تدريج ، و اگر در آيه « قُلْ إِنَّ اللَّه قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً » « 2 » كلمه « تنزيل » ظهور در نزول دفعى دارد نه تدريجى ، باز به خاطر اين است كه پاسخ از سؤال جمله قبلى است كه مىگفتند : « لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه آيَةٌ » . و به همين جهت بعضى از مفسرين گفته‌اند : بهتر آنست كه بگوئيم معناى * ( « نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ » ) * انزال بعد از انزال و به عبارت ديگر انزال دفعى است تا اين اشكال وارد نشود . ليكن ما در پاسخ مىگوييم : اينكه گفتيم تنزيل به معناى نزول تدريجى است ، لازمه اش اين نيست كه بين نزول يك آيه و آيه ديگر زمان قابل توجهى فاصله شده باشد . توضيح اينكه : هر مركبى را از چند جزء تركيب يافته در نظر بگيريم ، وجودش يك نسبت به مجموع و كل اجزا دارد ، و يك نسبت به وجود تك تك اجزاى خود ، اگر نسبتى را كه به كل اجزا دارد در نظر بگيريم موجود واحدى خواهد بود ، موجودى كه نه تدريج مىپذيرد و نه تقسيم ، و اگر نسبتى را كه وجود آن با وجود تك تك اجزايش دارد در نظر بگيريم البته يك چيز ، چند چيز خواهد بود ، و تدريج هم مىپذيرد ، هم چنان كه مىبينيم قرآن كريم فرود آمدن باران را هم به « انزال » تعبير كرده و هم به « تنزيل » ، چنان كه فرموده : « أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً » « 3 » ، و هم فرموده : « وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ » « 4 » . در تعبير اول نسبت وجود باران با سراسر اجزاى آن در نظر گرفته شده و در نتيجه يك امر اعتبار شده ، و در تعبير دوم نسبت وجود باران با اجزاى آن كه يكى پس از ديگرى فرود مىآيد در نظر گرفته شده ، و قهرا يك امر تدريجى اعتبار شده است . پس منظور از نازل شدن « تدريجى » قرآن ، اين نيست كه بين نزول يك جزء و جزء ديگر ، زمانى طولانى فاصله شده باشد و آياتى كه به عنوان نقض و اشكال ذكر شد ، گفتار ما را نقض نمىكند ، براى اينكه منظور از نزول قرآن « جُمْلَةً واحِدَةً » در آيه 32 سوره فرقان اين است كه خوب بود اجزاى قرآن بدون وقفه ، و پشت سر هم نازل شود ، چنان كه آيات يك واقعه ، پشت

--> ( 1 ) چرا آيتى بر او نازل نشد . سوره انعام آيه 37 . ( 2 ) بگو خدا قادر است كه آيتى را نازل كند . سوره انعام آيه 37 . ( 3 ) سوره رعد آيه 17 . ( 4 ) سوره شورى آيه 18 .