پس ديگر چيزى كه انسان با آن فخر بفروشد باقى نمىماند ، و انسانى كه داراى نعمت ملك و سلطنت است از نظر يك مسلمان نه تنها افتخارى ندارد ، بلكه بارش سنگينتر و زندگيش تلختر است ، بله اگر از عهده اين بار سنگين بر آيد و ملازم عدالت و تقوا باشد البته نزد پروردگارش اجرى عظيمتر از ديگران دارد ، و خدا ثواب بيشترى به او مىدهد . و اين همان سيره صالحه اى است كه اولياى دين ملازم آن بودند ، و ما ان شاء اللَّه العزيز اين معنا را در بحثى مستقل و جداگانه كه در باره سيره رسول خدا ( ص ) و اهل بيت طاهرينش ايراد خواهيم كرد با رواياتى صحيح اثبات نموده و روشن مىسازيم كه آن حضرات از ملك و سلطنت بيش از جنگ با جبابره چيزى عايدشان نشد ، همواره در اين تلاش بودند كه با طغيان طاغيان ، و استكبار آنان معارضه نموده ، نگذارند در زمين فساد راه بيندازند . و به همين جهت قرآن مردم را دعوت به اين نكرده كه در مقام تاسيس سلطنت و تشييد بنيان قيصريت و كسرويت برآيند ، بلكه مساله ملك را شانى از شؤون مجتمع انسانى مىداند ، و اين وظيفه را به دوش اجتماع نهاده است ، همانطور كه مساله تعليم و يا تهيه نيرو براى ترساندن كفار را وظيفه عموم دانسته . بلكه اصل را تشكيل اجتماع و اتحاد و اتفاق بر دين دانسته ، از تفرقه و دشمنى نهى نموده و فرموده است : « وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً ، فَاتَّبِعُوه وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه » « 1 » . و نيز فرموده : « قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّه ، وَلا نُشْرِكَ بِه شَيْئاً ، وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه ، فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ » « 2 » . پس قرآن كريم - به طورى كه ملاحظه مىكنيد مردم را دعوت نمىكند مگر به سوى تسليم خداى يگانه شدن ، و از جوامع تنها آن جامعه را معتبر مىداند كه جامعه اى دينى باشد ، و جوامع ديگر كه هر يك شريكى براى خدا قرار مىدهند و در برابر هر قصر مشيدى خضوع نموده ، در برابر هر قيصر و كسرايى سر فرود مىآورند ، و براى هر پادشاهى مرز و حدودى جغرافيايى و

--> ( 1 ) اين است راه مستقيم من ، پس همين را پيروى كنيد ، و راههاى ديگر را پيروى مكنيد ، كه شما را از راه خدا متفرق مىسازد ( سوره انعام آيه 153 ) . ( 2 ) بگو اى اهل كتاب بيائيد كلمه مشترك بين ما و خودتان را بپذيريد . و بپذيريد كه جز خدا را نپرستيم ، و كسى را با او شريك نكنيم ، و بعضى از ما بعض ديگر را به جاى خدا رب خود نگيرد ، و اگر به اين سخنت اعتنا ننموده اعراض كردند ، بگو پس گواه باشيد كه ما گردن نهادگانيم ( آل عمران آيه 64 ) .