و نيز فرموده : « إِنَّ اللَّه يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسانِ - تا آنجا كه مىفرمايد - وَيَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ » « 1 » و حاشا از خداى سبحان كه از عملى نهى كند ، و سپس بدان امر نمايد ، و وسيله انجام آن را براى معصيت كار فراهم فرمايد . هيچ منافاتى بين اين دو مطلب نيست كه از سويى مثلا طعام و شراب حرام به حسب تشريع رزق نباشد ، و از سوى ديگر به حسب تكوين رزق و آفريده خدا باشد ، براى اينكه خداى تعالى در تكوين ، تكليفى نفرموده ، ( بله اگر فرموده بود خوك خلقت نكنيد ، آن گاه خودش خوك خلق مىكرد بين گفتار و كردارش منافات بود ، و ليكن هر جا كه خدا مردم را از رزقى نهى كرده به حسب تشريع ، و هر جا رزق را به خود نسبت داده به حسب تكوين است « مترجم » ) . در اينجا ممكن است سؤال شود كه وقتى بيانى از خداى تعالى باعث اشتباه فهمهاى ساده مىشود ، چرا از چنين بيانى صرفنظر نمىنمائيد ؟ پاسخ اين است كه قرآن براى فهمهاى ساده به تنهايى نازل نشده ، تا به خاطر به اشتباه نيفتادن آنان از بيان معارف حقيقى صرفنظر كند . آرى قرآن شفا براى همه دلها است ، كسى از قرآن متضرر نمىشود ، مگر خاسران زيانكار هم چنان كه فرمود : « وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً » « 2 » . علاوه بر اينكه مىبينيم خداى سبحان در آيات قرآن كريم دادن ملك به امثال نمرودها و فرعونها و دادن اموال به امثال قارونها را به خدا نسبت داده ، پس اين نيست مگر اينكه همه اين رزقها به اذن خدا است ، خدا اين گونه رزقهاى وسيع را در اختيار نامبردگان قرار مىدهد تا امتحانشان نموده و حجت عليه آنان تمام گشته و زمينه بيچارگى و استدراج آنان و مصالحى نظير اين فراهم آيد ، و همه مىدانيم كه اين نسبتها تشريفى است ، و وقتى نسبت دادن تشريفى به خدا محذورى ندارد ، نسبت دادن تكوينى كه مجالى براى حسن و قبح عقلى در آن نيست ، بطريق اولى و روشنتر محذور ندارد . و از سوى ديگر مىبينيم كه خداى تعالى هر چيزى را مخلوق خود و نازل شده از خزائن

--> ( 1 ) همانا خداى تعالى بعدل و احسان امر مىكند . . . و از فحشا و منكرات نهى مىنمايد ( سوره نحل آيه 92 ) . ( 2 ) ما آنچه از قرآن را كه نازل مىكنيم شفا و رحمت براى مؤمنين است ، و زيانكاران را به جز زيانكارى نيفزايد ( سوره اسراء آيه 82 ) .