رحمت خود دانسته ، مثلا مىفرمايد : « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 1 » . و از سوى ديگر مىفرمايد : هر چه نزد خدا است خير است : « وَما عِنْدَ اللَّه خَيْرٌ » « 2 » و ما وقتى اين دو آيه و امثال آنها را به يكديگر ضميمه مىكنيم ، اين معنا را مىفهميم كه هر موجودى در اين عالم به هر چيزى نايل شود ، و در طول وجودش از هر چيزى برخوردار گردد ، از ناحيه خداى سبحان برخوردار گشته و همان مايه خير او است ، و خدا در اختيارش گذاشته تا از آن بهره مند گردد ، هم چنان كه آيه شريفه : « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَه » « 3 » . نيز به ضميمه آيه : « ذلِكُمُ اللَّه رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِله إِلَّا هُوَ » « 4 » به اين نكته اشاره دارد . و اما اگر بعضى از مواهب الهى براى بعضى از موجودات مايه ضرر است ، شر بودن و ضرر بودن آن امرى نسبى است ، يعنى تنها براى آن موجود شر و مايه ضرر است ، و براى بقيه موجودات نافع و خير است ، و نيز براى علل و اسبابش در نظام هستى خير است . هم چنان كه آيه شريفه : « وَما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » « 5 » ، و ما در سابق بحثى در اين باره داشتيم . و كوتاه سخن اينكه آنچه خداى تعالى بر خلق خود افاضه مىفرمايد خير و مايه انتفاع او است ، و به حسب انطباق معنا ، رزق او به شمار مىرود ، چون رزق چيزى به جز عطيه اى كه مايه انتفاع مرزوق قرار گيرد نمىباشد ، و چه بسا كه آيه شريفه « وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ » « 6 » هم اشاره به اين معنا باشد . از اينجا روشن مىشود كه رزق ، و خير ، و خلق ، به حسب بيان قرآن از نظر مصداق امورى متساوى النسبه باشند ، يعنى هر چه رزق است ، خير و مخلوق است و هر چه مخلوق است رزق و خير است ، و هر چه خير است مخلوق و رزق است تنها فرقى كه در بين هست اين است كه رزق مرزوق مىخواهد ، تا مرزوقى نباشد كه از رزق ارتزاق كند ، رزق نيز صادق نيست . پس غذا براى قوه غاذيه رزق است ، چون بدان محتاج است ، و قوه غاذيه براى يك

--> ( 1 ) هيچ چيز نيست مگر آنكه خزينه هايش نزد ما است ، و ما آن را نازل نمىكنيم مگر به اندازه معلوم ( سوره حجر آيه 21 ) . ( 2 ) سوره قصص آيه 60 . ( 3 ) خدايى كه خلقت هر چيز را نيكو كرده ( سوره الم سجده آيه 7 ) . ( 4 ) اين خدا است پروردگار شما ، كه آفريدگار هر چيز است و معبودى به جز او نيست . سوره مؤمن 62 . ( 5 ) آنچه شر به تو مىرسد از ناحيه خود تو است ( سوره نساء آيه 79 ) . ( 6 ) سوره طه آيه 131 .