و اين فرقان از نظر معنا ، با ميزان منطبق است ، چون در آيه : « لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَأَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَالْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ » « 1 » بجاى كتاب و فرقان كتاب و ميزان را ذكر كرده است . و نيز اين آيه در معناى آيه : « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه » « 2 » است . پس ميزان مثل فرقان عبارت است از دينى كه ميان مردم به حق و عدالت حكم مىكند ، در عين حال معارف و وظايف بندگى را هم در برداشته است ( و خدا داناتر است ) . ولى بعضى از مفسرين گفته‌اند : مراد از فرقان ، تنها قرآن است . بعضى ديگر گفته‌اند : فرقان هر دليلى است كه ميان حق و باطل جدايى مىاندازد . بعضى ديگر گفته‌اند : مراد ، حجت قاطعى است كه رسول خدا ( ص ) عليه كسانى اقامه مىكرد كه با آن حضرت بر سر عيسى ( ع ) احتجاج و مشاجره مىكردند ، ليكن بهترين وجه همان است كه ما ذكر كرديم . « * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّه ) * ، . . . * ( ذُو انْتِقامٍ ) * » كلمه « انتقام » بطورى كه گفته‌اند به معناى مجازات بدكاران بر طبق بدكارى آنان است ، و لازمه اين معنا آن نيست كه حتما غرض داغ دل گرفتن هم در بين باشد ، چون داغ دل گرفتن از لوازم انتقامهاى معمول در بين ما است ، نه از لوازم معناى لغوى اين كلمه ، چون بدى بدكاران در ميان ما انسانها باعث منقصت و ضررى براى ما مىشود و ما با مجازات بدكار ، مىخواهيم قلب خود را التيام دهيم ، و اگر نمىتوانيم ضررى را كه بدكار متوجه ما كرده جبران كنيم ، لا اقل داغ دلى از وى بگيريم . و اما خداى عز و جل ساحتش عزيزتر و مقدستر از آن است كه از اعمال بندگان بد كارش متضرر شود ، و يا العياذ باللَّه نقصى بر او وارد آيد ، ليكن وعده داده - و وعده او حق است - كه به زودى در ميان بندگانش به حق قضاوت كند ، و اعمال آنان را جزا دهد ، اگر خير است خير و اگر شر است شر ، چنان كه فرمود : « وَاللَّه يَقْضِي بِالْحَقِّ » « 3 » . و نيز فرمود : « لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى » « 4 » و

--> ( 1 ) سوره حديد آيه 25 . ( 2 ) سوره بقره آيه 213 . ( 3 ) سوره مؤمن آيه 20 . ( 4 ) تا كسانى را كه بدى كردند به آنچه كرده‌اند جزا دهد ، و كسانى را كه احسان كرده‌اند پاداشى بهتر دهد . سوره نجم آيه 31 .