بهر حال ذكر تورات و انجيل در آيه مورد بحث يعنى در اول سوره ، خالى از نوعى تعريض و كنايه به يهود و نصارا نيست ، تعريض و طعنه به اعمالى كه كردند ، و به سخنانى كه در مورد تولد عيسى و نبوت و به آسمان رفتنش زدند . * ( « وَأَنْزَلَ الْفُرْقانَ » ) * كلمه « فرقان » بطورى كه در صحاح آمده به معناى چيزى است . كه ميان حق و باطل جدايى بيندازد ، ولى دلالت ماده اين كلمه اعم است يعنى دلالت بر صرف جدا سازى دارد ، چه جدا سازى حق از باطل و چه جدا سازى نخود از كشمش مثلا ، و يا هر جدا سازى ديگر ، هم چنان كه مىبينيم در قرآن كريم در مورد جدا سازى مردم استعمال شده آنجا كه فرموده : « يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ » « 1 » . و نيز فرموده : « يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً » « 2 » . چيزى كه هست مطلوب از اين جدا سازى در درگاه خداى تعالى حتما امرى است كه به هدايت برگشت كند ، و در باره آن باشد ، و جدا سازى مربوط به اين مساله حتما همان جدا سازى بين حق و باطل خواهد بود حق و باطل در عقايد و در معارف ، و نيز تعيين اينكه بنده خدا چه وظايفى دارد ، و چه چيزهايى جزء وظايف او نيست . در نتيجه معناى جمله مورد بحث ، با مطلق معارف الهيه منطبق مىشود ، چه معارف اصلى و چه فرعى ، چه آنهايى كه در كتابش بيان شده و چه آنهايى كه به زبان انبيايش جارى گشته ، و لذا مىبينيم در آيه : « وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَهارُونَ الْفُرْقانَ » « 3 » همه آنچه را كه بر موسى و هارون نازل كرده فرقان ناميده است . و نيز در آيه : « وَإِذْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَالْفُرْقانَ » « 4 » غير از كتاب تورات ساير دستورات نازله بر موسى ( ع ) را نيز فرقان خوانده است . و در آيه : « تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِه لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً » « 5 » فرموده : بلند مرتبه است آن خدايى كه فرقان را بر بنده اش نازل كرد تا براى همه عالميان نذير باشد .

--> ( 1 ) روز فرقان ، روزى كه همه گروه ها جمع مىشوند ، و يك ديگر را ديدار مىكنند و نيك از بد جدا مىشود . سوره انفال آيه 41 . ( 2 ) برايتان فرقانى قرار مىدهد . سوره انفال آيه 29 . ( 3 ) سوره انبياء آيه 48 . ( 4 ) سوره بقره آيه 53 . ( 5 ) سوره فرقان آيه 1 .