اين هم صريحتر اين آيه است كه مىفرمايد : « وَعَدَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ ، كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ، وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ ، الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ ، وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي ، لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً » « 1 » چون از جمله : ( مرا بپرستند ) به قرينه جمله ( و چيزى شريكم نسازند ) فهميده مىشود منظور از عبادت عبادت با اخلاص و با حقيقت ايمان است . و در آيه زير مىبينيم كه بعضى از ايمانها را شرك مىداند ، و مىفرمايد : « وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّه إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ » « 2 » پس معلوم مىشود خدا روزى را وعده داده كه در آن روز زمين تصفيه شده ، و خالص در اختيار مؤمنين قرار مىگيرد ، روزى كه در آن روز غير خدا پرستش نشود ، و خداى تعالى بطور حقيقت پرستش گردد . و بسا كه بعضى توهم كنند : اين وعده الهى مستلزم تشريع حكم دفاع نيست ، چون ممكن است بدون توسل به اين گونه اسباب ظاهرى بلكه به وسيله مصلحى غيبى اين غرض حاصل گردد ، اما اين حرف با جمله « لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ . . . » منافات دارد ، براى اينكه استخلاف وقتى تحقق مىيابد كه عده اى از بين بروند ، و يا از مكانى كه بودند كوچ كنند ، و عده اى ديگر جاى آنان را بگيرند ، پس مساله قتال در اين جمله خوابيده . علاوه بر اينكه آيه 54 از سوره مائده كه تفسيرش خواهد آمد مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِه فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّه بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَه ، أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ، أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ ، يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه ، وَلا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ » « 3 » . و بطورى كه ملاحظه مىكنيد ، به اين معنا اشاره دارد ، كه به زودى به امر خدا دعوتى حقه و نهضتى دينى به پا خواهد خواست ، و معلوم است كه چنين دعوت و نهضتى بدون جهاد و

--> ( 1 ) خدا به كسانى كه از شما ايمان آورده و عملهاى صالح كرده‌اند وعده داده است ، كه بطور قطع ايشان را خليفه در زمين مىكند ، همانطور كه نياكان ايشان را كرد ، و بطور قطع دينى را كه برايشان پسنديده در دسترسشان قرار مىدهد ، تا كسى جلوگيرشان نباشد و بطور يقين بدانند كه بعد از دوران وحشت دوران امنيتى برايشان پديد مىآورد ، تا مرا بپرستند و چيزى شريكم نسازند « سوره نور آيه 55 » ( 2 ) بيشترشان ايمان نمىآورند به خدا مگر اينكه باز مشركند « سوره يوسف آيه 106 » ( 3 ) هان اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد هر كس از شما مرتد از دين خود شود ، بداند كه خداى تعالى به زودى قومى را جايگزين ايشان مىكند ، كه دوستشان دارد و آنان نيز خدا را دوست مىدارند ، نسبت به مؤمنين متواضع و افتاده حال ، و نسبت به كفار متكبر و قاهرند در راه خدا جهاد مىكنند ، بدون اينكه از ملامت سرزنش كنندگان باكى داشته باشند .