خونريزى تصور ندارد . با بيانى كه گذشت پاسخ ايرادى كه به حكم جهاد در اسلام كرده‌اند نيز داده مىشود ، چون اشكال كنندگان مىگويند : نهضتهاى دينى تا آنجا كه از انبياى گذشته سراغ داريم طورى بوده كه با جهاد سازش نداشته ، چون دين انبيا در سير و پيشرفتش تنها به دعوت و هدايت تكيه داشته ، نه اكراه مردم بر ايمان ، تا در صورت تخلف پاى قتال به ميان آيد ، و در نتيجه خونريزى و اسيرى و غارت مطرح شود ، و به همين جهت است كه چه بسا اشخاصى چون مبلغين مسيحيت دين اسلام را دين شمشير و خون دانسته ، و بعضى ديگر دين اجبار و اكراه خوانده‌اند . پاسخى كه گفتيم از بيان گذشته ما استفاده مىشود ، اين است كه قرآن مىگويد اسلام اساسش بر حكم فطرت بشر است ، فطرتى كه هيچ انسانى در احكام آن ترديد نمىكند ، و كمال انسان در زندگيش را همان مىدانند كه فطرت بدان حكم كرده باشد ، و به سويش بخواند ، و اين فطرت حكم مىكند به اينكه تنها اساس و پايه اى كه بايد قوانين فردى و اجتماعى بشر بر آن اساس تضمين شود ، توحيد است ، و دفاع از چنين اساس و ريشه و انتشار آن در ميان جامعه ، و نگهبانى آن از نابودى و فساد ، حق مشروع بشر است و بشر بايد حق خود را استيفا كند ، حال به هر وسيله اى كه ممكن باشد ، البته از آنجايى كه ممكن است در استيفاى اين حق خود دچار تندرويها و يا كندرويها شود ، خود قرآن راه اعتدال و ميانه روى را ارائه داده ، نخست استيفاء اين حق را با صرف دعوت آغاز كرده ، و دستور داده تا در راه خدا اذيتهاى كفار را تحمل كنند ، و در مرحله دوم از جان و مال و ناموس مسلمين و از بيضه اسلام دفاع نموده ، متجاوزين را سر جاى خود بنشانند ، و در مرحله سوم اعلان جنگ دهند ، و قتال ابتدايى را آغاز كنند ، كه هر چند به ظاهر قتالى است ابتدايى ، ليكن در حقيقت دفاع از حق انسانيت و كلمه توحيد و يكتاپرستى است و اسلام هرگز قبل از دعوت به زبان خوش و اتمام حجت جنگ را آغاز نكرده است ، هم چنان كه تاريخ زندگى پيامبر اسلام شاهد است . كه عادتش بر اين جريان داشته ، و خداى تعالى در اين باره فرموده : « ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ، وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » « 1 » . و اين آيه شريفه مطلق است ، و اطلاقش دليل بر همان گفته ما است ، كه اسلام هرگز قبل از دعوت به زبان خوش و اتمام حجت جنگ را آغاز نكرده است و نيز فرموده :

--> ( 1 ) مردم راى به راه پروردگارت به حكمت و موعظه حسنه دعوت كن ، و به بهترين وجه ممكن با ايشان مجادله كن « سوره نحل آيه 125 »