همانطور كه گفتيم نه همه آنها ، و قرآن كريم معين نكرده كه اين امتها كدامند ، چيزى كه هست از ظاهر جمله : * ( ( كَما كُتِبَ ) ) * الخ بر مىآيد كه امتهاى نامبرده اهل ملت و دين بوده‌اند كه روزه داشته‌اند ، و از تورات و انجيل موجود در دست يهود و نصارا هيچ دليلى كه دلالت كند بر وجوب روزه بر اين دو ملت ديده نمىشود ، تنها در اين دو كتاب فرازهايى است كه روزه را مدح مىكند ، و آن را عظيم مىشمارد . و اما خود يهود و نصارا را مىبينيم كه تا عصر حاضر در سال چند روز به اشكالى مختلف روزه مىگيرند ، يا از خوردن گوشت و يا از شير و يا از مطلق خوردن و نوشيدن خوددارى مىكنند . و نيز در قرآن كريم داستان روزه زكريا و قصه روزه مريم از سخن گفتن آمده است . و در غير قرآن مساله روزه از اقوام بى دين نيز نقل شده ، هم چنان كه از مصريان قديم و يونانيان و روميان قديم و حتى وثنىهاى هندى تا به امروز نقل شده ، كه هر يك براى خود روزه اى داشته و دارند ، بلكه مىتوان گفت عبادت و وسيله تقرب بودن روزه از امورى است كه فطرت آدمى به آن حكم مىكند ، كه بحثش خواهد آمد ان شاء اللَّه . و بعضى گفته‌اند كه مراد از جمله * ( ( الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ) ) * يهود و نصارا و يا انبياى سابق است ، كه بر طبق هر يك از اين دو قول رواياتى هم آمده ، ولى رواياتى است كه خالى از ضعف نيست . * ( « لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » ) * وثنىها ( همانطور كه اشاره شد ) به منظور تقرب و ارضاى آلهه خود و در هنگامى كه جرمى مرتكب مىشدند به منظور خاموش كردن فوران خشم خدايان روزه مىگرفتند ، و همچنين وقتى حاجتى داشتند به منظور برآمدنش دست به اين عبادت مىزدند و اين قسم روزه در حقيقت معامله و مبادله بوده ، عابد با روزه گرفتن احتياج معبود را بر مىآورده تا معبود هم حاجت عابد را برآورد ، و يا او رضايت اين را به دست مىآورده ، تا اين هم رضايت او را حاصل كند . ولى در اسلام روزه معامله و مبادله نيست ، براى اينكه خداى عز و جل بزرگتر از آن است كه در حقش فقر و احتياج و يا تاثر و اذيت تصور شود ، و سخن كوتاه آنكه خداى سبحان برى از هر نقص است ، پس هر اثر خوبى كه عبادتها داشته باشد ، حال هر عبادتى كه باشد تنها عايد خود عبد مىشود ، نه خداى تعالى و تقدس ، هم چنان كه اثر سوء گناهان نيز هر چه باشد به خود بندگان برمىگردد « إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لأَنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها » « 1 » اين معنايى است كه قرآن

--> ( 1 ) اگر نيكى كنيد به خود نيكى كرده‌ايد ، و اگر بدى كنيد نيز به خود كرده‌ايد . « سوره اسراء آيه 7 »