الأُولى » يعنى پس بگو ببينم سرنوشت گذشتگان چه شد ؟ و موسى در پاسخش سخن از علم خدا گفت ، و جواب داد : « عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي ، فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَلا يَنْسى » « 1 » . و سخن كوتاه اينكه : خداى تعالى در پاسخ ابراهيم ع به او دستور داد تا چهار عدد مرغ بگيرد ، ( و شايد انتخاب مرغ از ميان همه حيوانات براى اين بوده كه قطعه قطعه كردن آنها آسانتر و در زمانى كوتاه تر صورت مىگيرد ) ، آن گاه زنده شدن آنها را مشاهده كند ، يعنى نخست آن مرغها و اختلاف اشخاص و اشكال آنها را ببيند و كاملا بشناسد ، و سپس هر چهار مرغ را كشته و اجزاى همه را در هم بياميزد ، آن طور كه حتى يك جزء مشخص در ميان آنها يافت نشود ، و سپس گوشت كوبيده شده را چهار قسمت نموده و بر سر هر كوهى قسمتى از آن را بگذارد ، تا بطور كلى تميز و تشخيص آنها از ميان برود ، و آن گاه يك يك را صدا بزند ، و ببيند چگونه با شتاب پيش او حاضر مىشوند ، در حالى كه تمامى خصوصيات قبل از مرگ را دارا مىباشند . همه اينها تابع دعوت آن جناب بود ، و دعوت آن جناب متوجه روح و نفس آن حيوان شد ، نه جسدش ، چون جسدها تابع نفسها هستند نه به عكس ، و بدنها فرع و تابع روح هستند نه به عكس ، و وقتى ابراهيم ع مثلا روح خروس را صدا زد و زنده شد ، قهرا بدن خروس نيز به تبع روحش زنده مىشود ، بلكه تقريبا نسبت بدن به روح ( به عنايتى ديگر ) همان نسبتى است كه سايه با شاخص دارد ، اگر شاخص باشد سايه اش هم هست ، و اگر شاخص يا اجزاى آن به طرفى متمايل شود ، سايه آن نيز به آن طرف متمايل مىگردد ، و همين كه شاخص معدوم شد ، سايه هم معدوم مىشود . خداى سبحان هم وقتى موجودى از موجودات جاندار را ايجاد مىكند ، و يا زندگى را دوباره به اجزاى ماده مرده آن بر مىگرداند ، اين ايجاد نخست به روح آن موجود تعلق مىگيرد ، و آن گاه به تبع آن ، اجزاى مادى نيز موجود مىشود ، و همان روابط خاصى كه قبلا بين اين اجزا بود مجددا برقرار مىگردد ، و چون اين روابط نزد خدا محفوظ است و مائيم كه احاطه اى به آن روابط نداريم . پس تعين و تشخيص جسد به وسيله تعين روح است ، و جسد بلافاصله بدون هيچ مانعى بعد از تعين روح متعين مىشود ، و به همين مطلب اشاره مىكند ، آنجا كه مىفرمايد : * ( « ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْياً » ) * يعنى بلافاصله ( وجود پيدا كرده ) و با سرعت پيش تو مىآيند .

--> ( 1 ) علم اين مساله نزد پروردگار من در كتابى است و پروردگار من نه چيزى را گم مىكند و نه از ياد مىبرد . « سوره طه آيه 51 »