* ( ( أَمَرَكُمُ اللَّه ) ) * براى اين بود كه آن ادب را تكميل كرده باشد چون عمل جماع در نظر بدوى امرى است لغو ، و لهو ، لذا آن را مقيد كرد به امر خدا ، و با اين قيد از امورى قرارش داد كه خدا تكوينا به آن امر كرده ، تا دلالت كند بر اينكه جماع يكى از امورى است كه تماميت نظام نوع انسانى هم در حياتش و هم در بقايش منوط به آن است ، پس سزاوار نيست چنين امرى را بازيچه قرار داد ، بلكه بايد از ديدگاه يكى از اصول نواميس تكوينيش نظر كرد . و آيه شريفه : * ( « فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّه » ) * از نظر سياق شباهت به آيه شريفه : « فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّه لَكُمْ » « 1 » . و آيه : * ( « فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ، وَقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ » ) * « 2 » دارد ، پس از اين شباهت چنين به نظر مىرسد كه مراد از امر به آمدن در آيه مورد بحث ، امر تكوينى است ، كه خلقت و تكوين انسان هم بر آن دلالت دارد ، چون خلقتش مجهز به اعضايى است كه اگر مساله تناسل نبود اعضايى زايد و بيهوده بود ، و نيز مجهز به قوايى است كه انسان را به عمل زناشويى دعوت مىكند ، تا نسل بشر قطع نگردد ، پس امر نامبرده امر شرعى نيست ، هم چنان كه منظور از كتابت در جمله : « وَابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّه لَكُمْ » نيز همين مساله توالد و تناسل است ، و اين معنا به خوبى از آيه استفاده مىشود . البته ممكن است بگوئيم : مراد از امر دستور شرعى است ، و مىخواهد مساله ازدواج و تناسل را بطور كفايى واجب كند ، به اين معنا كه بر عموم انسانها واجب است نسلى براى بعد از خود درست كنند ، اگر چند نفر اين كار را كردند ، تكليف از ديگران ساقط است ، مانند ساير واجبات كفايى ، كه زندگى جز با انجام آنها تامين نمىشود ، ليكن اين احتمال بعيد است . بعضى از مفسرين به اين آيه استدلال كرده‌اند بر اينكه جمع شدن با زنان از عقب حرام است ، ولى استدلال بسيار سست و ناپسند است ، براى اينكه منشا و اساس آن يكى از دو پندار است ، كه هر دو غلط است ، يا گمان كرده‌اند كه مفهوم ( پس نزد ايشان شويد از آنجا كه خدا دستور داده ) ، اين است كه از عقب نزديك نشويد ، كه اين مفهوم لقب است ، و قطعا حجت نيست ( و اين عبارت كه فرمان تكوينى خدا به اينكه بايد نسل بشر حفظ شود با نزديكى از جلو اطاعت مىشود ) ، هيچ ربطى به حليت و حرمت ساير اقسام نزديكى ندارد . و يا اينكه پنداشته‌اند : امر به هر چيزى دلالت دارد بر نهى از ضد آن ، كه نيز قطع داريم

--> ( 1 ) حالا ديگر مىتوانيد با زنان بياميزيد ، و آنچه خدا مقدرتان كرد طلب كنيد . « سوره بقره آيه 187 » ( 2 ) پس از هر راه و هر جور كه خواستيد به كشتزار خود رويد ، و بر خود مقدم بداريد . « سوره بقره آيه 223 »