* ( « وَلأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ » ) * ظاهرا مراد از امه مؤمنه كنيز باشد ، كه در مقابل حره ( زن آزاد ) است ، و مردم در روزگارى كه برده دارى معمول بود كنيزان را خوار مىشمردند ، و از اينكه با آنها ازدواج كنند عارشان مىآمد ، و اگر كسى اين كار را مىكرد سرزنشش مىكردند ، پس اينكه در آيه كنيز را مقيد به مؤمنه كرد ، ولى مشركه را مقيد به حريت نكرد ، با اينكه گفتيم مردم كنيز را خوار مىشمردند ، و از ازدواج با آنان احتراز داشتند ، خود دليل بر اين است كه مىخواهد بفرمايد : زن با ايمان هر چند كه كنيز باشد بهتر است از زن مشرك ، و لو آزاد باشد ، و داراى حسب و نسب و مال و ساير مزايايى باشد كه عادتا خوشايند انسان است . بعضى از مفسرين گفته‌اند : مراد از كلمه ( امة ) و همچنين كلمه ( عبد ) در جمله بعدى ، كنيز و غلام نيست ، بلكه كنيز خدا و بنده خدا است ، ولى اين حرف احتمال بعيدى است . « * ( وَلا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا ، وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ ) * . . . » گفتار در اين جمله همان گفتارى است كه در جمله قبلى گذشت . « * ( أُولئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ، وَاللَّه يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِه ) * . . . » اين جمله اشاره است به حكمت تحريم آن دو قسم ازدواج ، مىفرمايد ، مشركين از آنجا كه اعتقاد به باطل دارند راه ضلالت را طى مىكنند ، قهرا ملكات رذيله كه باعث جلوه يافتن كفر و فسوق در نظر آدمى است ، و انسان را از ديدن طريق حق و حقيقت كور مىكند ، در دلهاشان رسوخ مىيابد ، بطورى كه گفتار و كردارشان دعوت به شرك مىشود ، و به سوى هلاكت راهنمايى مىكند ، و بالآخره آدمى را به آتش مىكشاند . پس مشركين چه زن و چه مردشان به سوى آتش دعوت مىكنند ، ولى مؤمنين بر خلاف آن با سلوك راه ايمان و اتصافشان به لباس تقوا انسان را به زبان و عمل به سوى جنت و مغفرت مىخوانند ، و به اذن خدا هم مىخوانند ، چون خدا اجازه شان داده كه مردم را به سوى ايمان دعوت كنند ، و به رستگارى و صلاح كه سرانجامش جنت و مغفرت است راه بنمايانند . در اين آيه جا داشت بفرمايد : « اولئك يدعون الى النار ، و هؤلاء يدعون الى الجنة و المغفرة ، » آنها به سوى آتش دعوت مىكنند ، و مؤمنين به سوى جنت و مغفرت ، ولى فرمود و خدا به سوى جنت و مغفرت ، و اين بدان جهت بود كه بفهماند مؤمنين در دعوتشان به سوى جنت و مغفرت و بلكه در تمامى شؤون وجودشان خود را مستقل از پروردگار خود نمىدانند ، و خدا را ولى خود مىدانند ، هم چنان كه خدا هم فرمود : « وَاللَّه وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ » « 1 » .

--> ( 1 ) سوره آل عمران آيه 68