كرده‌اند ، و بعضى ديگر هم چنان بر نوشيدنش اصرار مىورزيدند ، و گويا پيش خود فكر كرده‌اند كه چه مانعى دارد ، ما شراب را طورى بنوشيم كه هم از منافعش برخوردار شويم ، و هم ضررش بما نرسد ، و همين اشتباه باعث و زمينه شد براى اينكه تحريم قطعى آن نازل شود ، و بفرمايد : « إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ - تا آنجا كه مىفرمايد - فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ » « 1 » و وجه فساد اين تفسير آن است كه اولا مفسر نامبرده كلمه ( اثم ) را به معناى مطلق ضرر گرفته ، در حالى كه اثم به معناى ضرر نيست ، و صرف اينكه در آيه شريفه در مقابل نفع قرار گرفته ، دليل نمىشود بر اينكه به معناى ضرر باشد ، كه مقابل نفع است ، و اگر به اين معنا باشد مفسر نامبرده آيه « وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّه فَقَدِ افْتَرى إِثْماً عَظِيماً » « 2 » و آيه : « فَإِنَّه آثِمٌ قَلْبُه » « 3 » و آيه : « أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ » « 4 » و آيه : « لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ » « 5 » و آيه : « وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما يَكْسِبُه عَلى نَفْسِه » « 6 » و آياتى ديگر را چگونه معنا مىكند ، و چگونه كلمه اثم را در آنها به معناى ضرر مىگيرد ؟ . و ثانيا در آيه شريفه حكم شراب را به ضرر تعليل نكرده ، و بر فرض كه تسليم شويم اينطور تعليل كرده : كه ضرر شراب و قمار از نفعش بيشتر است ، ديگر معنا ندارد عبارت به اين صراحت را به اجتهاد ارجاع دهد ، و در حقيقت اين عمل ، اجتهاد در مقابل نص است . و ثالثا گيرم كه آيه شريفه به خودى خود قاصر باشد از اينكه دلالت بر حرمت كند ، ليكن در دلالت كردنش بر اثم صراحت دارد ، و با در نظر داشتن اينكه در مدينه نازل شده ، و آيه سوره اعراف كه اثم را تحريم كرده قبل از آن نازل شده بوده ، با اين حال كسى كه آيه سوره اعراف را در مكه شنيده ، ديگر چگونه مىتواند در آيه مورد بحث كه در مدينه نازل شده اجتهاد كند . از اينهم كه بگذريم آيه سوره اعراف دلالت بر حرمت مطلق اثم دارد ، و آيه مورد بحث شراب و قمار را اثم كبير يعنى فرد اعلاى اثم خوانده ديگر كسى شك نمىكند در اينكه اين دو از مصاديق كامل و تام اثم تحريم شده‌اند ، چون قرآن كريم قتل ، و كتمان شهادت ، و افترا ، و

--> ( 1 ) سوره مائده آيه 90 ( 2 ) سوره نسا آيه 47 ( 3 ) سوره بقره آيه 283 ( 4 ) سوره مائده آيه 32 ( 5 ) سوره نور آيه 11 ( 6 ) سوره نسا آيه 110