وجودش به آن غايت نمىرسد ، و هدايت به دردش نمىخورد ، آن كس را هلاك سازد ، و اين هلاك ساختن خود مايه اتقان در فرد و در نوع است ، به سرنوشت امتى خاتمه مىدهد ، و ديگران را از شر آن امت راحت مىكند . هم چنان كه فرموده : « وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ ، إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ ، كَما أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ » « 1 » دقت در جمله ( وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ ) پروردگار تو بىنياز و داراى رحمت است ، را فراموش نفرمائيد . و اين سنت يعنى سنت ابتلا و انتقام سنتى ربانى است كه در كتاب خود آن را سنتى شكستناپذير ، و غير مقهور خوانده ، و غالب و منصورش معرفى نموده ، فرموده « وَما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ ، وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ ، وَما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الأَرْضِ ، وَما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّه مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ » « 2 » . و نيز فرموده : « وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَ ، إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ ، وَإِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ » « 3 » . يكى ديگر از احكام اعمال از حيث سعادت و شقاوت اين است كه عوامل سعادت بر عوامل شقاوت غلبه دارد ، و بر آن فائق است ، و از طايفه اول هر صفت و خصوصيت جميله اى چون فتح و پيروزى و ثبات و استقرار و امنيت و تاصل و بقا است ، هم چنان كه مقابلات اين صفات يعنى بى دوامى و بطلان و تزلزل و ترس و زوال و مغلوبيت و نظاير آن از جمله عوامل طايفه دوم است . و آيات قرآنى در اين معنا بسيار زياد است ، و در اين باره كافى است آيات زير را از نظر بگذرانى : « . . . مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ ، أَصْلُها ثابِتٌ ، وَفَرْعُها فِي السَّماءِ ، تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها ، وَيَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ ، كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ، اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الأَرْضِ ، ما لَها مِنْ قَرارٍ ، يُثَبِّتُ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ ، فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ، وَفِي الآخِرَةِ ، وَيُضِلُّ اللَّه الظَّالِمِينَ ، وَيَفْعَلُ اللَّه ما يَشاءُ » « 4 » . در اين آيه شريفه حق را به درختى طيب و ريشه دار و بارور ، و باطل را به بوته اى خبيث

--> ( 1 ) پروردگار تو بىنياز ، و داراى رحمت است ، اگر بخواهد مىتواند همه شما را ببرد ، و بعد از شما هر كه را كه خواست جانشينتان كند ، هم چنان كه شما را از ذريه اقوامى ديگر پديد آورد . « سوره انعام آيه 133 » ( 2 ) سوره شورا آيه 31 ( 3 ) سوره صافات آيه 173 ( 4 ) سوره ابراهيم آيه 27