در اين باره فرموده : « إِلَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّه سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ » « 1 » . و نيز پاره اى از حسنات است كه باعث مىشود نظيرش عايد ديگرى هم بشود ، و در اين باره فرموده : « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ ، أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ، كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ » « 2 » . ممكن است اگر در قرآن بگرديم نظير اين معنا را در گناهان نيز پيدا كنيم ، مانند ظلم به ايتام مردم ، كه باعث مىشود فرزند خود انسان يتيم شود ، و نظير آن ستم در فرزندان ستمگر جريان يابد ، كه در اين باره مىفرمايد : « وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ » « 3 » . و باز پاره اى حسنات است كه سيئات صاحبش را به ديگرى و حسنات آن ديگرى را به وى مىدهد هم چنان كه پاره اى از سيئات است كه حسنات صاحبش را به ديگرى و سيئات ديگرى را به او مىدهد ، و اين از عجايب امر جزا و استحقاق است ، كه ان شاء اللَّه بحث پيرامون آن در ذيل آيه شريفه : « لِيَمِيزَ اللَّه الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ، وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَه عَلى بَعْضٍ ، فَيَرْكُمَه جَمِيعاً ، فَيَجْعَلَه فِي جَهَنَّمَ » « 4 » و در موارد همه اين آياتى كه ديديد روايات بسيار متنوعى وارد شده ، كه ان شاء اللَّه هر دسته از آنها را در ذيل آيه مناسبش نقل خواهيم كرد . و با دقت در آيات سابق و تدبر در آنها اين معنا روشن مىشود كه اعمال انسانها از حيث مجازات يعنى از حيث تاثيرش در سعادت و شقاوت آدمى نظامى دارد غير آن نظامى كه اعمال از حيث طبع در اين عالم دارد . چون در اين عالم عمل خوردن مثلا كه يك عمل انسانى است ، از حيث اينكه عبارت است از مجموع حركاتى جسمانى و فعل و انفعالهايى مادى كه تنها قائم به شخص خورنده است ، و اثرش هم كه عبارت است از سير شدن ، عايد فاعل به تنهايى مىشود ، و با خوردن من ديگرى

--> ( 1 ) مگر كسانى كه توبه كنند ، و ايمان آورده اعمال صالح كنند كه خدا گناهانشان را مبدل به حسنات خواهد كرد . « سوره فرقان آيه 70 » ( 2 ) كسانى كه ايمان آوردند و ذريه شان از ايشان در ايمان به خدا پيروى كردند ، ما ذريه شان را به ايشان ملحق مىكنيم ، و از عملشان چيزى كم نمىكنيم ، هر كسى در گرو عمل خويش است . « سوره طور آيه 21 » ( 3 ) كسانى كه مىترسند بعد از مردنشان به ذريه شان ستم شود ، بايد از خدا بترسند . « سوره نسا آيه 8 » ( 4 ) مىخواهد تا خبيث را از طيب جدا نموده ، و همه خبيثها را روى هم نهاده يك جا متراكم كند و در جهنمش قرار دهد . « سوره انفال آيه 38 »