بيرون كشيد ، و جلوترش ذكر كرد ، و آن مسئله ايمان به خدا بود كه فرمود : ( بگوئيد به خدا ايمان مياوريم ، و به همه احكامى كه بر ما نازل شده ) ، بدان جهت بود كه خصوص ايمان به خدا فطرى بشر بود ، كه ديگر احتياج به معجزات انبياء نداشت . بعد از ايمان به خداى سبحان ، ايمان ( به آنچه بر ما نازل شده ) را ذكر كرد ، و منظور از آن قرآن و يا معارف قرآنى است ، و سپس آنچه را كه بر ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب نازل شده ، و بعد از آن ، آنچه بر موسى و عيسى نازل شده ذكر كرد ، و اگر موسى و عيسى را از ساير انبياء جدا كرد و آنچه را بر آن دو نازل شده بخصوص ذكر كرد ، بدان جهت بود كه در آيه شريفه روى سخن با يهود و نصارى بود ، و آنها مردم را تنها بسوى آنچه بر موسى و عيسى نازل شده دعوت مىكردند . و در آخر آنچه بر ساير انبياء نازل شده نام برد ، تا شهادت نامبرده شامل همه انبياء بشود ، و در نتيجه معناى ( * ( لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ) * . بين احدى از انبياء فرق نمىگذاريم ، ) روشنتر گردد . در اين آيه شريفه تعبيرها مختلف شده ، از آنچه نزد ما و نزد ابراهيم و اسحاق و يعقوب بود ، به عبارت ( انزال ) تعبير كرد ، و از آنچه نزد موسى و عيسى و انبياء ديگر است ، به ( ايتاء ) ، يعنى دادن ، تعبير فرمود . و شايد وجهش اين باشد : كه هر چند تعبير اصلى كه همه جا بايد آن تعبير بيايد ، همان ( ايتاء ) و دادن كتاب و دين است ، هم چنان كه در سوره انعام بعد از ذكر ابراهيم و انبياء بعد و قبلش فرمود : ( أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ ، وَالْحُكْمَ ، وَالنُّبُوَّةَ ، اينها بودند كه ما كتاب و حكم و نبوتشان داديم ) « 1 » لكن از آنجايى كه لفظ ( دادن ) صريح در وحى و انزال نبود ، و به همين جهت شامل حكمت لقمان هم ميشد ، هم چنان كه فرمود : ( وَلَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ ، ما به لقمان هم حكمت داديم ) « 2 » ، و نيز فرمود : ( وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ، ما به بنى اسرائيل هم كتاب و حكمت و نبوت داديم ) « 3 » . و نيز از آنجايى كه هم يهوديان و هم مسيحيان ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط را از اهل ملت خود مىشمردند ، يهوديان آن حضرات را يهودى و مسيحيان ، مسيحى مىپنداشتند و معتقد بودند كه ملت و كيش حق از نصرانيت و يهوديت همان ملت و كيشى است كه به موسى و عيسى دادند .

--> 1 - سوره انعام آيه 89 2 - سوره لقمان آيه 12 3 - سوره جاثيه آيه 16