* ( ( وَإِنَّه فِي الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ ) ) * ، كلمه ( صلاح ) بوجهى به معناى لياقت است ، كه چه بسا در كلام خدا به عمل انسان منسوب مىشود ، و از آن جمله مىفرمايد ) : ( فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً ) ، « 1 » و چه بسا كه به خود انسان منسوب مىشود ، از آن جمله مىفرمايد : ( وَأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَإِمائِكُمْ ، دختران عزب خود را شوهر دهيد ، و نيز صالحان از غلام و كنيز خود را ) « 2 » . و صلاحيت عمل هر چند در قرآن كريم بيان نشده كه چيست ؟ و ليكن آثارى را كه براى آن ذكر كرده معناى آن را روشن ميسازد . از جمله آثارى كه براى آن معرفى كرده ، اينست كه عمل صالح آن عملى است كه شايستگى براى درگاه خداى تعالى داشته باشد ، و در اين باره فرموده : ( صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْه رَبِّهِمْ ، به منظور بدست آوردن وجه پروردگارشان صبر كردند ) « 3 » ، و نيز فرموده : ( وَما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه اللَّه ، و انفاق نمىكنيد مگر بخاطر خدا ) « 4 » . اثر ديگر آن را اين دانسته ، كه صلاحيت براى ثواب دادن در مقابلش دارد ، و در اين باره فرموده : ( ثَوابُ اللَّه خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثواب خدا بهتر است براى كسى كه ايمان آورد و عمل صالح كند ) . « 5 » اثر ديگرش اين است كه عمل صالح كلمه طيب را بسوى خدا بالا مىبرد ، كه در اين باره فرموده : ( إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ، وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه ، كلمه طيب به سوى او صعود مىكند ، و عمل صالح آن را در صعود مدد مىدهد ) « 6 » . پس از اين چند اثريكه به عمل صالح نسبت داده ، فهميده مىشود : كه صلاح عمل به معناى آمادگى و لياقت آن براى تلبس به لباس كرامت است ، و در بالا رفتن كلمه طيب بسوى خداى تعالى مدد و كمك است ، هم چنان كه در باره قربانى در حج فرمود : ( وَلكِنْ يَنالُه التَّقْوى مِنْكُمْ ، گوشت و خون قربانى به خدا نمىرسد ، و ليكن تقواى شما به او مىرسد ) « 7 » و نيز در باره همه اعمال صالحه فرموده : ( كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَهَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ ، وَما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً ، همه شان را چه آنها و چه اينها را از عطاء پروردگارت مدد ميدهيم ، و عطاى پروردگار تو جلوگير ندارد ) « 8 » پس عطاى خداى تعالى بمنزله صورت است و صلاح عمل بمنزله ماده است .

--> 1 - سوره كهف آيه 110 2 - سوره نور آيه 32 3 - سوره رعد آيه 22 4 - سوره بقره آيه 272 5 - سوره قصص آيه 80 6 - سوره فاطر آيه 10 7 - سوره حج آيه 37 8 - سوره اسرى آيه 20