و ايشان از سايرين سزاوارتر بدان بودند ) « 1 » ، مورد دوم اين اطلاق است . از آنچه گذشت اين معنا روشن گرديد ، كه امامت بعد از ابراهيم در فرزندان او خواهد بود ، و جمله : ( خدايا در ذريه‌ام نيز بگذار ، فرمود ، عهد من به ستمكاران نمىرسد ) هم اشاره اى بدين معنا دارد ، چون ابراهيم از خدا خواست تا امامت را در بعضى از ذريه اش قرار دهد ، نه در همه ، و جوابش داده شد كه در همين بعض هم به ستمگران از فرزندانش نمىرسد ، و پر واضح است كه همه فرزندان ابراهيم و نسل وى ستمگر نبوده‌اند ، تا نرسيدن عهد به ستمگران معنايش اين باشد كه هيچ يك از فرزندان ابراهيم عهد امامت را نائل نشوند ، پس اين پاسخى كه خداوند به درخواست او داد ، در حقيقت اجابت او بوده ، اما با بيان اينكه امامت عهدى است ، و عهد خداى تعالى به ستمگران نمىرسد . * ( ( لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ) ) * الخ ، در اين تعبير اشاره اى است به اينكه ستمگران در نهايت درجه دورى از ساحت عهد الهى هستند ، پس اين جمله استعاره اى است بكنايه . بحث روايتى مرحوم كلينى در كافى از امام صادق ع روايت كرده كه فرمود : خداى عز و جل ابراهيم را قبل از آنكه نبى خود بگيرد ، بنده خود گرفت ، و خداى تعالى قبل از آنكه او را رسول خود بگيرد ، نبى خود گرفت ، و خداى تعالى قبل از آنكه او را خليل خود قرار دهد ، رسول خودش كرد ، و نيز قبل از آنكه امامش كند ، خليلش كرد ، چون به حكم آيه : * ( ( إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً ) ) * . ابراهيم بعد از آنكه خالص در عبوديت ، و سپس داراى نبوت ، آن گاه رسالت ، و در آخر خلت شده بود ، تازه خدا او را امام كرد ، و از اينكه از خدا خواست تا اين مقام را در ذريه اش نيز قرار دهد ، معلوم مىشود كه اين مقام در نظرش بسيار عظيم آمده ، و خدا هم در پاسخش فرموده : كه هر كسى لايق اين مقام نيست ، آن گاه امام صادق ع در تفسير جمله : * ( ( لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ) ) * فرمود : ( هيچوقت سفيه ، امام پرهيزكاران نمىشود ) . « 2 » مؤلف : اين معنا بطريقى ديگر نيز از آن جناب ، و باز بطريق ديگر از امام باقر ع نقل شده ، كه شيخ مفيد ، همان را از امام صادق ع روايت كرده است . « 3 »

--> 1 - سوره فتح آيه 26 2 - اصول كافى ج 1 ص 175 حديث 2 و ص 174 حديث 1 و حديث 4 از ص 175 3 - تفسير برهان ج 1 ص 151 حديث 10