پروردگارشان ندايشان داد : كه مگر شما را از اين درخت نهى نكردم ؟ ) الخ بعد از نهى * ( ( لا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ ) ) * الخ ، بوده كه در اولى اشاره را با لفظ ( تلكما ) آورد ، كه مخصوص اشاره بدور است ، و در دومى كه قبل از اولى واقع شده ، اين اشاره با لفظ ( هذا ) آمده ، كه مخصوص اشاره به نزديك است ، در اولى كلمه ( نادى ندا كرد ) آمده ، كه باز مخصوص دور است ، و در دومى كلمه ( قال ) كه مخصوص نزديك است به كار رفته است ، ( دقت فرمائيد ) . اين نكته را هم بايد دانست : كه از ظاهر جمله : * ( ( وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ ) ) * ، و جمله ( فِيها تَحْيَوْنَ ، وَفِيها تَمُوتُونَ ، وَمِنْها تُخْرَجُونَ ) « 1 » ، الخ برمىآيد : كه نحوه حياة بعد از هبوط ، با نحوه آن در قبل از هبوط ، فرق مىكند ، حياة دنيا حقيقتش آميخته با حقيقت زمين است ، يعنى داراى گرفتارى ، و مستلزم سختى ، و بدبختى است ، و لازمه اين نيز اين است كه انسان در آن تكون يابد ، و دوباره با مردن جزو زمين شود ، و آن گاه براى بار ديگر از زمين مبعوث گردد . در حالى كه حياة بهشتى حياتى است آسمانى ، و از زمينى كه محل تحول و دگرگونى است منشا نگرفته است . از اينجا ممكن است بطور جزم گفت : كه بهشت آدم در آسمان بوده ، هر چند كه بهشت آخرت و جنت خلد ، ( كه هر كس داخلش شد ديگر بيرون نميشود ) ، نبوده باشد . بله در اينجا اين سؤال باقى ميماند : كه معناى آسمان چيست ؟ و بهشت آسمانى چه معنا دارد ؟ كه انشاء اللَّه خداى تعالى توفيق ميدهد ، بحث مفصل و جامع الاطرافى ، پيرامون آن بكنيم . چيزى كه باز در اينجا باقى مانده اين است كه خطيئه و گناه آدم ، چه معنا دارد ؟ مگر پيامبر هم گناه مىكند ؟ در پاسخ از اين سؤال مىگوئيم ، آنچه در به دو نظر از آيات ظاهر مىشود ، اين است كه آن جناب رسما گناه كرده ، مانند جمله ( * ( فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ ) * ، زنهار از اين درخت نخوريد كه از ستمگران ميشويد ) ، و نيز جمله : ( وَعَصى آدَمُ رَبَّه فَغَوى ، آدم پروردگار خود را نافرمانى كرد ، و در نتيجه گمراه شد ) ، « 2 » و نيز مانند اعترافى كه خود آن جناب كرده ، و قرآن آن را حكايت نموده فرموده : ( رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا ، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا ، وَتَرْحَمْنا ، لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ ، پروردگارا به خود ستم كرديم ، و اگر ما را نيامرزى ، و رحم نكنى ، از زيانكاران خواهيم بود ) « 3 » ، اين آن مطلبى است كه از نظر خود اين ظواهر ، و قطع نظر از رسيدگى به دقت همه آيات داستان ، به نظر مىرسد ، و اما اگر در همه آيات داستان تدبر كنيم ، و نهى از خوردن درخت را مورد دقت قرار دهيم ، يقين پيدا مىكنيم :

--> 1 - سوره اعراف آية 25 2 - سوره طه آيه 121 3 - سوره اعراف آيه 23