شمرده ، مىفرمايد : ( ايشان را گمراه مىكند ) ، ( و از نور بسوى ظلمتها بيرون مىبرد ) ، ( و بر دلهاشان مهر مىزند ) ، ( و بر گوش و چشمشان پرده مىافكند ) ، ( و رويشان را به عقب بر مىگرداند ) ، ( و بر گردنهاشان غلها مىافكند ) ، ( غلهايشان را طورى به گردن مىاندازد كه ديگر نميتوانند رو بدين سو و آن سو كنند ) ، ( از پيش رو و از پشت سرشان سدى و راه بندى مىگذارد ، تا راه پس و پيش نداشته باشند ) ، ( شيطانها را قرين و دمساز آنان مىكند ) ، ( تا گمراهشان كنند ، بطورى كه از گمراهيشان خرسند باشند ، و به پندارند كه راه همان است كه ايشان دارند ) ، ( و شيطانها كارهاى زشت و بى ثمر آنان را در نظرشان زينت ميدهند ) ، ( و شيطانها سرپرست ايشان مىگردند ) ، ( خداوند ايشان را از طريقى كه خودشان هم نفهمند استدراج مىكند ، يعنى سر گرم لذائذ و زينتهاى ظاهرى دنياشان ميسازد ، تا از اصلاح خود غافل بمانند ) ، ( و به همين منظور ايشان را مهلت ميدهد كه كيد خدا بس متين است ) ( و با ايشان نيرنگ مىكند ) ، ( آنان را بادامه طغيان وا ميدارد ، تا به كلى سرگردان شوند ) . اينها پاره اى از اوصافى بود كه خدا در قرآن كريمش از آن دو طائفه نام برده است ، و از ظاهر آن بر مىآيد كه انسان در ما وراى زندگى اين دنيا حيات ديگرى قرين سعادت و يا شقاوت دارد ، كه آن زندگى نيز اصولى و شاخه هايى دارد ، كه وسيله زندگى اويند ، و انسان به زودى يعنى هنگامى كه همه سببها از كار افتاد ، و حجاب برداشته شد ، مشرف بان زندگى مىشود ، و بدان آگاه مىگردد . و نيز از كلام خداى تعالى بر مىآيد كه براى آدميان حياة و زندگى ديگرى قبل از زندگى دنيا بوده ، كه هر يك از اين سه زندگى از زندگى قبليش الگو مىگيرد ، واضحتر اينكه انسان قبل از زندگى دنيا زندگى ديگرى داشته ، و بعد از آن نيز زندگى ديگرى خواهد داشت ، و زندگى سومش تابع حكم زندگى دوم او ، و زندگى دومش تابع حكم زندگى اولش است ، پس انسانى كه در دنيا است در بين دو زندگى قرار دارد ، يكى سابق ، و يكى لا حق ، اين آن معنايى است كه از ظاهر قرآن استفاده مىشود . و لكن بسيارى از مفسرين ، آياتى را كه متعرض زندگى اول انسان است حمل بر زبان حال و اقتضاى استعداد كرده‌اند ، هم چنان كه آياتى را كه متعرض زندگى لا حق بشر است ، حمل بر نوعى مجاز و استعاره كرده‌اند ، ( اينجا دقت بفرمائيد ) . اما ظواهر بسيارى از آيات اين حمل آقايان را تخطئه مىكند ، اما قسم اول كه عبارتند از آيات ذر و ميثاق ، به زودى هر يك در مورد خودش خواهد آمد ، كه خدا از بشر قبل از آنكه به دنيا بيايد ، پيمانهايى گرفته ، و معلوم مىشود كه قبل از زندگى دنيا يك نحوه زندگى داشته است .