و اما در آيات قسم دوم كه بسيار زيادند ، چند آيه را بعنوان نمونه در اينجا مىآوريم ، تا خواننده خودش داورى كند ، كه از ظاهر آن چه استفاده مىشود ؟ آيا همانطور كه ما فهميده‌ايم زندگى آخرت تابع حكم زندگى دنيا هست ، يا نه ؟ و آيا از آنها بر نمىآيد كه جزاى در آن زندگى عين اعمال دنيا است ؟ ( لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ، امروز ديگر عذر خواهى مكنيد ، چون به غير كرده هاى خود پاداشى داده نميشويد ) ، « 1 » ( ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ ، سپس به هر كس آنچه را كه خود انجام داده ، به تمام و كمال داده مىشود ) ، « 2 » ( فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ ، پس بترسيد از آتشى كه آتشگيرانه اش مردم و سنگند ) ، « 3 » ( فَلْيَدْعُ نادِيَه سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ پس باشگاه خود را صدا بزند و ما به زودى مامورين دوزخ را صدا مىزنيم ) ، « 4 » ( يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً ، وَما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ، روزى كه هر كس آنچه را كه از خير و شر انجام داده حاضر مىيابد ) ، « 5 » ( ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ ، آنها كه مال يتيم را ميخورند جز آتش در درون خود نمىكنند ) ، « 6 » ( إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً ، آنها كه ربا مىخورند در شكم خود آتش فرو مىكنند ) . « 7 » و بجان خودم اگر در قرآن كريم در اين باره هيچ آيه اى نبود بجز آيه : ( لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا ، فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ ، فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ، تو از اين زندگى غافل بودى ، ما پرده ات را كنار زديم ، اينك ديدگانت خيره شده است ) « 8 » كافى بود ، چون لغت غفلت در موردى استعمال مىشود كه آدمى از چيزى كه پيش روى او و حاضر نزد او است بى خبر بماند ، نه در مورد چيزى كه اصلا وجود ندارد ، و بعدها موجود مىشود ، پس معلوم مىشود زندگى آخرت در دنيا نيز هست ، لكن پرده اى ميانه ما و آن حائل شده ، ديگر اينكه كشف غطاء و پرده بردارى از چيزى مىشود كه موجود و در پس پرده است ، اگر آنچه در قيامت آدمى مىبيند ، در دنيا نباشد ، صحيح نيست در آن روز بانسانها بگويند : تو از اين زندگى در غفلت بودى ، و اين زندگى برايت مستور و در پرده بود ، ما پرده ات را بر داشتيم ، و در نتيجه غفلت مبدل بمشاهده گشت . و بجان خودم سوگند ، اگر شما خواننده عزيز از نفس خود خواهش كنيد كه شما را به بيان و عبارتى راهنمايى كند ، كه اين معانى را برساند ، بدون اينكه پاى مجازگويى در كار داشته باشد ، نفس شما خواهش شما را اجابت نمىكند ، مگر به عين همين بيانات ، و اوصافى كه قرآن كريم بدان نازل شده .

--> 1 - سوره تحريم آيه 7 2 - سوره بقره آيه 281 3 - سوره بقره آيه 24 4 - سوره علق آيه 18 5 - سوره آل عمران آيه 30 6 - سوره بقره آيه 174 7 - سوره نساء آيه 10 8 - ق 23