ياغيان و دشمنان خارجى ، بلكه با مردم بى پناه و بيچاره ، همان افرادى كه ماليات حكومت را مى پرداختند ، و هنگام جهاد به زير پرچم دولت عباسى فرا خوانده مى شدند " . ( 1 ) او در پايان سخن خود مى افزايد : " روانيست پنجاه صفحه از تاريخ ، به نام ستمگران و دژخيمان عباسى ، اختصاص داده شود ، بلكه دوران حكومت آنان را مى توان در چند جمله خلاصه نمود : " جنگيدند ، خوردند ، غارت كردند و بردند و سخن كوتاه تر آنكه : آنان در اثر طغيان ، عرض و ناموس و خون و مال ديگران را ، بر خويشتن مباح و روا دانستند " . ( 2 ) ولادت با سعادت آرى ولادت با سعادت امام ( عليه السلام ) در عصر حكومت متوكل سفاك‌ترين خليفهء عباسى ، رخ داد عصرى كه فرياد ستمديدگان و زندانيان به عرش أعلى مى رسيد پيشواى جهان اسلام از مادرى دانشمند و پرفضيلت ديده به جهان باز گشود . مادرش " حديثه " يا " سوسن " ( 3 ) بانويى بود كه بانوان مدينه از محضر پر فيض او بهره‌هاى علمى مى بردند . ولادت اين نوزاد تغييرات و دگرگونىهايى در مسير زندگى مسلمانان بوجود آورد كه در صفحات آينده برخى از اين دگرگونيها بازگو مىشود . نامى كه براى اين مولود ، انتخاب كردند همتاى نام نياى بزرگش امام حسن مجتبى ( عليه السلام ) بود كه تجديد كنندهء خاطرات عهد نخستين ثمرهء باغ پربار رسالت بود . روز ميلاد مبارك او به اتفاق اغلب سيره نويسان اسلامى در روز هشتم ربيع الثانى به سال 232 هجرى بود . او تحت رعايت و مواظبت پدر معصوم و دلسوز و در دامن تربيت مادر مهربان و با فضيلت ، رشد و نمو آغاز نمود و خود را براى پذيرفتن مسئوليتهاى سنگين امامت ، آماده مى كرد . صفات ظاهرى نويسندگان تراجم ، صفات جسمى و مشخصات ظاهرى او را اين گونه توصيف

--> 1 . ملوك العرب امين ريحانى ج 2 ، ص 206 . 2 . ملوك العرب امين ريحانى ج 2 ، ص 206 . 3 . ارشاد مفيد ص 315 .