محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
36
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
وپوست أنار جهة بواسير وزرواو برگ أو جهة آكله نافع ومضر مثانه ومصلحش تخم خربزه ومضر امعأ ومصلحش صمغ عربى وقدرى شربتش تا دو مثقال وبدلش محروث به وزن أو ودو دانگ أو حلتيث وگويند بوزنش وفرا أو اين انسلبست ومضر محرورين ومصلحش شربت أنار وسكنجبين وترشى أو كه از ساق وبيخ أو با سركه ترتيب دهند بسيار گرم وخشك وجالى معده وقاطع أخلاط غليظ وجهة برودت ورطوبت معده وتب ربع وسقوط اشتهاء واختلاف هضم اغذيه نافع ومحرق أخلاط ومورث تشنگى والتهاب ومصلحش كاهو وسركه وبدلش ترشى اشتر غاز وبيخ أو در افعال قوىتر از ساير اجزاى أو وطلاى أو محلل أو رام ومانع زيادة شدن خنازير وتلخ زخمها وقدر شربتش نيم مثقال وگويند مضر شش است ومصلحش عسل وصاحب جامع الأنطاكي گويد كه چون زن بعد ازحيض بلافاصله هر روز يك درهم از انجدان تا يك هفته بنوشد هر گز آبستن نشود وتخصيص نداده كه از نوع سفيد يا سياه باشد انيسون به فارسي بأديان رومى گويند تخم نباتيست بلندتر از زرعى وساقش مرتع وبرگش باريگ وخوشبو وگلش مايل بفسيدى وتخمش در غلاف لطيف طويلى واز رازيانه كوچكتر وسبز مايل به سفيدى وزردى ودر آخر دويم گرم وخشك ومدر بول وحيض وشير وعرق ومحلل رياح معده وساير اعضأ ومستى وقابض طبع خصوصا برشته كردهء أو ومقوى كرده ومفتح شدهء جگر وجالى مجارى نفس وجهة صداع بارد وشقيقه ودرد سينه وسرفه وضيق النفس واعيأ واستسقأ وحصاة وتب بلغم وسوء القنية وقطع سيلان رحم واز الدفضول نافع وباقوهء ترياقيه وبخورش جهة درد سرو نزلات بارده واخراج جنين ومشيمه وسنون أو جهة جلاى دندان خصوصا محرق أو ورفع بدبوئى دهان واكتحال أو را جهة سبل كهنه مجرب دانستهاند وقطور روغن گل كه انيسون در آن جوشانيده باشند جهة كرى وثقل سامعه وخائيدن اوجهة خفقان وطلاى مطبوخ أو در سركه جهة تحليل أو رام وكشتن قتل وطبيخ أو با شكر جهة زردى رخسار زن زائيده نافع ومضر أمعاء ومصلحش رازيانه ومصدع ومحرورين ومصلحش سكنجبين وقدر شربتش از دو درهم تا پنج درهم وبدلش تخم شبت وربع آن رازيانه ودر تقوية ماه مثل أو انجره است انجره لغة فارسيست وبلغة عربى قربض وبلغة داراالمرز كزنه مامند وبتركى كجيت كن نباتيست برگش پر تشريف وانبوه وبا خارهاى بسيار ريزه وخارهاى ساقش اظهر وچون ملاصق جلد شود باعث حمره جلد وسوزش وخارش گردد وگلش زرد وتخمش براق ونرم وبا اندك پهنى وتيره رنگ واز رازيانه كوچكتر ومراد از انجره مطلقا تخم اوست در أول سيم گرم وخشك وملطف أخلاط لزجه وجاذب ومفرح اعضأ ومدر بول حيض وشير وعرق ومبهى ومنفى سينه وشش ومعده ومفتح فرحم وسدهء جگر وسپرز ومحلل وگذاشتن برگ كوبيدهء أو در بيني قاطع رعاف وحمول نيم مثقال أو با مر صاف با لمناصفه بغاية تدرحيض وضماد برگ تازهء أو جهة برآمدگى رحم وتحليل وپيله وگشودن دمل وقطع ثاليل خصوصا با عسل وجهة التواى عصب وبا نمك جهة جراحات مسك ديوانه گزيده وبا قيروطى جهة ورم سپرز وپختهء أو با روغن زيتون جهة ورم جراحت وورم پشت گوش وطبيخش با ماء الشعير بجهة ثقيه شش وسينه وتخمش جهة ربو وآلات تنفس واستسقأ وعلل كرده وسپرز واخراج ماء اصفر وبلغم لزج وبا سكنجبين جهة درد سپرز ودرد پهلو ودرد كرده ومسكن أو در حال طبيخ أو با أصل التوسن جهة ثقيهء مثانه از چرك وآشاميدن أو با تخم كرفس وشير گوسفند بغايت ؟ ؟ باه وبا شراب مسهل باعتدال بلغم وفتيلهء أو به دستور مسهل است وضماد أو به دستور بركش محلل ورمها وبا مراهم جهة آكله وقروح سرطان وبا عسل جهة بزرگ كردن قضيب مجرب دانستهاند وطلاى أو با عسل برقضيب وكنج ران محرك باه ومضر كرده وامعأ ومصلحش صمغ عربى وكتيرا ومضر مقعد ومصلحش عناب وقدر شربتش تا سه درهم وبدلش قرد مانا ياحرف ومضمضمه عصاره أو محلل ورم لهاة وذر ور تخم وبرگش مجفف زخمهاى متاكله وسرطان متقرح است بي لذع وحدتي انزروت در أصفهان كنجده ودر تنكابن كنچه نامند صمغ درخت خاردارى است به قدر دو زرع وبرگش شبيه به برگ مو ودرخت كندر ومنبت أو بلاد فارس وتركستان وسرخ وسفيد ومايل به زردى مىباشد وبهترين أو قسم أخير است كه در باليدگى مثل گندم صغار وزود شكن ودر طعمش تخلى باشد ودر آخر دويم گرم ودر أول وقريم خشك ومجفف وسپلدع وبهترين مسهلات بلغم غليظ وبالعرض مسهل صفرا ومحلل رياح غليظه ومفتح شدد ومسقط جنين وكرم معده وامعأ وجهة مفاصل ورك وعرق النسأ بالخاصية نافع وجاذب بلغم غليظ از عمق بدنست خصوصا باهليله وتربد وسكنجبين وأمثال آن ودر تسمين مهزول بغايت مؤثر وچون پنج درهم أو را با سه قيراط حجر البقر كه عوام اندرزا گويند وده درهم نارجيل مخلوط كرده چهار حصه كند وچهار روز بعد از حمام وبعد از خوردن چند عدد زرده تخم ؟ ؟ بنوشند باعث تسمين عجيب مىشود وبغدادي گويد كه زنان مصر نزو وتر را در آب هندوانه تا نصف روز خيسانيده بجهة تسمين تا ده درهم أو را مىآشامند وگويند پنج درهم ساييدهء آن بجهة تسديد مسام وچسبيدن أو با حشا كشنده است خصوصا وباطلق محلول واز اسرار مكتومه شمردهاند ومصلحش صمغ عربى وروغن بادام است وهر گاه مفرد استعمال نمايند بايد روغن ده چندان آن باشد وقدر شربتش مفردأ از نيم مثقال تا دو مثقال ومركبا با ساير مسهلات يك مثقال وبدلش بوزنش صبر است واستعمال أو در خارج جهة التحام وزايل كردن گوشت زياد وپاك كردن چرك زخمها وقطع سيلان خون ورفع آثار جدرى وبانطرون جهة ورم شبيه به خنازير كه در حلق بمهرسد وبا عسل سرشته وبا فتيله آلوده در گوش گذاشتن جهة پاك كردن چرك گوش بسيار مؤثر واكتحال أو خصوصا بعد از آنكه در شير الاغ يا شير دختران پرورده كرده باشند جهة رمد وچسبيدن پلك چشم ورفع نزلات وجرب وملاق