بيونانى اقاقيا است ارهاير بسريانى آملج است اروز وابسريانى اوز است ارخس بيونانى خصى الكلب است ارونيا بيونانى زعرور است ارثد اثلق است اروسه ابوخلسا است ارجالون قاشر است ارتقى بيونانى خلنيح است ارزه به فارسي زفت رومى است اروانه به فارسي خيرى صحرائيست ارندى بهندى خروع است ارزن به فارسي وخن است أرده به فارسي رهشى است أردك به فارسي بط است ازاد درخت به فارسي اسم درختى است عظيم ثمرش شبيه بزعرور وباخوشه وتخمش مثل شخم زعرور در آخر بهار مىرسد ومدتها در درخت ميماند وبرگش سبز أملس مايل بسياهى وشبيه به برگ ترنج وخزان نمىكند ودرتنكابن جلى دار نامند ودرطبرستان طاخك نامند ونوعيراثمر شبيه بفندق وأين نوع از سموماتست به عربى سپستان وبهندى بكاين نامند وگلش سرخ شبيه بخيرى ودرغايت خوشبوئى گلش در سيم گرم ودر آخر أول خشك ومفتح سدهء دماغى وبرگ أو كشندهء و ؟ ؟ جهة دراز كردن موى مؤثر وثمرش از سموم وعصارهء برگ أو با عسل جهة باد قولنج نافع ومفتح ومدر وجهة سموم بارده وعرق النساء واحتباس بول وحيض وتحليل خون منجمد در مثانه مفيد وقدر شربتش تا سه درهم وعصارهء شاخهاى أو با عسل وبا مبفتحج مقاوم جميع سموم وبرگش سم حيوانات وبدلش در دراز كردن مو شهدانج است وچون پوست أو را باشاه تره ومليلة سياه بجوشانند وطبيخ آن را بنوشند جهة بتهاى بلغمى آزموده ويك درهم تخم أو كشنده است ومؤلف تذكره گويد كه عصارهء أو مفتت حصاة ومانع غثيان وضماد برگ وشاخ أو محلل خنازير ونطوال أو مسكن صداع بارده است ومؤلف جامع بغدادي گويد كه وقت شرب عصارهء أو بهار وپائيز است ودر دو فصل ديگر ممنوع وثمر محلل خنازير ونطوال أو مسكن صداع بارده است ومؤلف جامع بغدادي گويد كه وقت شرب عصارهء أو بهار وپائيز است ودرد وفصل ديگر ممنوع وثمر وورق أو منقى قروح متقيحه سروعصارهء برگ وثمر آن را با قدرى مردا سنگ سائيده با روغن گلسرخ چند روز بر روى يك ديگر بر سر بمالند وهر روز يك بار تجديد كنند وبه هر سه روز يك روز به حمام روند وبعد از حمام به دستور بمالند وسر را بلباسى خفيف بپوشند موى را بزوياند وقروح آن را از ايل كند ازرار كافور موتى است از ورد بلغة بربرى حند قوقا است ازورى دار شيشعان است از وابتركى صبر است اسرودع كرمى است كه در سبزه زار وريگزار مىباشد ضماد أو عصب مقطوع را در ساعت التيام مىدهد اسفيداج به فارسي سفيداب نامند وآنچه از قلع ترتيب دهند اسفيداج رومى گويند وبهترين اقسام است چو قلع را صفايح كرده به انگور كوبيده با تخم أو آغشته بر روى يك ديگر گذاشته درخم سركه يا ظرفى كه سركه شد داشته باشد گذاشته سرظرفرا مستحكم نمايند ببخار سركه قلعى بمرور از هم بريزد پس از سركه بيرون آورده خشك كنند پس سائيده بپزند وهمين عمل مكرر كنند تا همه قلعى حلشود وعسل اسفيداج را علت يكى زايلشدن ترشى سركه است وآنچه از سرب ترتيب دهند يكى بهمين دستور است ويكى احراق أو است وأو بار است نه اسفيداج ودر احراق أو اگر مبالغه شود سرنج حاصل مىشود ودر دويم سرد ودر سيم خشك وغسل أو شرط است تالطيف ومجفف بي لذع شود مبرد ومستدد ومغريى وقاطع گوشت زياد ومدمل قروح وجهة سوختگى آتش نافع وبا سركه وروغن گلسرخ جهة درد سرو با شير جهة ورمهاى حار ومفاصل حار مجرب وجهة زخمها وشقاق ودرد رحم وبثور أو وبياض رقيق چشم حيوانات وبا شير دختران وسفيدهء تخم مرغ جهة رمد حار وبا آب عنب الثعلب ورادعات جهة باد سرخ وبثور ونزف الدم وحكه ودرمراهم بااقليميا وآب بنج جهة رفع روئيد مومجرب دانسته‌اند وجهة دفع بدبوئى زير بغل وكنج ران وحمول آن جهة منع حمل وقطع سيلان حيض نافع وآشاميدن أو مورث خناق وزيادة از يك درهم أو كشنده ست وبدلش آبار وسرنج اسفيداج الحصاصين به فارسي سفيدآب يزدى نامند وآن را از سنگ براق صفايح كج وأمثال آن در يزد ونواحي أصفهان به عمل مىآرند جالى ومغرى ورافع آثار چربى وصاف كنندهء بشره وقاطع نزف الدم جراحات تازه ورعاف وطلاى أو با آب جهة باد سرخ واو رام حاره مجربست وخوردن أو كشنده است اسل بفتح أول وثاني بلغة عرب اسم نباتيست كه از آن حصير مىبافند ودر كنار آبها وزمين آبدار مىرويد ونر ومادة مىباشد نر را كولان مىنامند ودانهء أو سياه مايل باستداره وبزرگتر از تخم مادة وگياه أو خشن وسطرتر از مادة وهر دو را مزاج مركب از برودت غالب وحرارت قليل ومحلل دردها وضماد أو جهة استسقاء وسهرو وماليخوليا وخاكستر بيخ آن قاطع نزف الدم جميع أعضاء ومحلل خنازير وجهة حكه نافع وثمر ريزهء أو بقدرسه درهم با شراب جهة اسهال ونزف الدم وباقوهء مدتره وضماد برگهاى متصل وپنج أو جهة گزيدن هوام ورتيلا نافع وثمرنوع غليظ أو بغايت منوم وتا پنج درهم أو مورث سبات ومصلحش كل انگبين عسلى وفلافلى وفرش رقيق أو كه مادة است جهة أبدان قويه ومستسقى وغليظ أو جهة أبدان يابسه مفيد است اسلنج گياهيست منبت ادريك زارها وشاخش دراز وزرد رنگ وبرگش شبيه وبتره تيزك ومستعمل صباغان مغرب وشاخش شبيه بنى وبا تجويف وبرگش باريك واغبر درسيم گرم ودردويم خشك ومحلل ومنضج أخلاط غليظ ودر دفع اورام وسموم ومغص ورياح بيعديل وضماد مطبوخ ورق أو را دفع أو رام بلغمى مجرب دانسته‌اند وطلاى مطبوخ أو با آرد جو جهة حمره نافع وقسمي از أو برگ ريزه وساقش پر شعبه وبر روى زمين پهن مىشود ودر أطراف شاخهاى أو بغلاف هاى بسيار ومتراكم ومانند غلافهاى بنح واز آن كوتاه تر ونرم تر وتخمهاى أو بسيار ريزه وسياه وريشهء أو بسطبرى انگشت ورنگش ما بين سرخ وزردى وبسيار شد طعم واز قسم أول گرم تر وشدتر ودر ريگزارها وكوهها مىرويد نيم درهم از پنج وتخمش جهة درد احشاء ورياح غليظه وكرم معده