وقولنج ريحى ويك درهم آن را جهة گزيدن عقرب وسموم قتاله مجرب دانسته‌اند وگويند ضماد گل أو انثيانرا كوچك مىكند وجهة مفاصل مفيد وچون آن را با شيخ بالسوية وجند وكندش از هريك مثل نصف أو حب بسازند وهر روز ودرهم بنوشند رياح انيشين را از ايل كند وهرگاه مداومت نمايند بيضتين را با كليه رفع نمايد ومضرريه ومصلحش صمغ وقدر شربتش از نيم مثقال تا دو درهم وبدلش مثل أو خولنجان ونصف أو اسارون وسدس أو قردمانا ودر صباغى بدلش عصغر است ومستعمل أو وبنج وتخم اوست اسفنج به فارسي ابرمرده گويند واو چيزيستكه برروى سنگهاى كنار دريا مسكون مىشود قسمي از وكه متخلخل است ووسيع الثقب ونرم شبيه بنمد وپر سوراخ مادة گويند وقسميكه باصلابت وباثقهاى صغير است نر مانند هردو در أول كرم ودر دوى خشك ومجفف ومحلل وباقوهء جاذبه وچون تازهء آن را با سركه كه ممزوج با شراب تر كرده بر جراحات تازه بگذارند التيام دهد وبالخاصية قاطع نزف الدم وبا عسل مطبوخ به آب جهة التيام زخمهاى كهنه وخشك أو مجفف قروح عميقه وسوختهء أو جهة منع نزف الدم قويتر وجهة رمد يابس وجلاى باصره وفتيلهء تازه ء أو بتنهائى وبا پنبه وكتان مفتح أفواه عروق مضمومهء وجراحات جاسيه ومحرق مغسول أو در ادويه عين نافع است وچو نقطعهء آن را بقدريكه توان فرو برد بخياطه بسته بلع نمايند ويكسر خياطه را بدست نگاهدارند وملحهء صبر كنند كه جذب رطوبات كرده باليده كردد وبعد از آن خياطه را بكشند تا از كلوا أو را بيرون آورد در اخراج زلو وخار كه در حلق مانده باشد بيعديل است وسنگهائى كه درجوف أو بهم مىرسد در تفتيت حصاه مجرب وچون خواهند بجهة زينت اسفنج را سفيد كنند بايد قسم مادهء أو را با آب تر كرده ومكرر در آفتاب شد يا ماهتاب گذاشت اسرار بكسر أول بلغة مغربى اسم نبات شجرى است امنيت أو را در آبهاى ايستاده سواحل دريا خصوص درياى قلزم وساحل جده است ودر ابتداى روئيدن يكساق بقدر زرعى وشبيه بحي العالم است وچونمحاذى روى آب شود واز برگ وشكوفهء شبيه بمورد ظاهر مىشود وثمرش بقدر فندقى مستطيل ومرغب وبا اندك بشاعت وچون بخورند ازقليل اوسدر واز كثير أو سبات عارض مىگردد وثمر أو مركب القوى ومسخن ودلوك وبخور أو جهة درد دندان وآشاميدن أو باشير تازه در محرور وبا شراب در مبرود بغايت محرك ماه ومحلل صلابات ومفتح سدود ومنعش حرارت غريزي وحابس بخارات وقدر شربتش از نيم مثقال تا يك درهم است وصمغ أو لزج وبعد ازخشكى شبيه بكندر در قوه وبارطوبة فضلى وجهة امراض بارده ورفع رطوبات از مفاصل بسيار مفيد است أسد به فارسي شير نامند گوشت أو دير هضم ومورث شجاعت وضماد بيه أو بركمر وكنج ران وانثيين وقضيب ومقعد مقوى جماع وقطور أو باروغن تخم انجره در إحليل جهة نعوظ بيعديل وطلاى اوجهة گلف وزهرهء أو مقوى باصره وآشاميدن يكدانگ أو كه از نر باشد بازردهء تخم نيمبرشت جهة كسى كه اززنان بسته باشند گويند مجراب ست ووقت استعمال أو درحين ملال ماه شرط دانسته‌اند وگويند جلوس در جلد آن جهة رفع نقرس وبواسير مجربست وبستن پوست أو با موم بركردن أطفال پيش از بلوغ جهة ازالهء صرع وبخور موى أو جهة گريزانيدن سباع ورفع تب آدمي نافع وطلاى بيه وزهرهء أو بربدن باعث گريختن سباع از انشخص وضماد بيه ما بين دوچشم أو بررو مورث مهابت در نظرها وقضاى حاجات وگذاشتن قطعهء از جلد آن در ميان جامها مانع گرم زدن أو واگر گرم در جامها موجود باشد باعث قتل آن وچون يك درهم سركين أو را درشراب حل نموده بمعتادين شراب دهند سبب رفع خواهش ايشان گردد وگويند شيراز أو از خروس سفيد تا جدار ميگريزد ومؤلف جامع الأدوية از أرسطو نقل مىكند كه كباب خصيهء شير ؟ ؟ مقوى دل وباه است وچون بشكافند وبابورهء سرخ ومصطكى طبخ نموده خشك كنند وبا روغن زنبق چرب نموده با آب گرم ناشتا بنوشند جهة جميع دردهاى درونى مثل قولنج ومغص وبواسير وزحير ودرد رحم ودرد جگر بغايت مفيد است اسطوخودوس بيونانى بمعنى حافظ الارواحست وآن گياهيست برگش شبيه به برگ شبيه به برگ صعتر واز آن درازتر وباريك‌تر وگلش مايل به سفيدى وساقش واحد وباريك وپيشاخ ودر قد كمتر از شبرى وقبه أو متراكم از اجزاء شبيه بجو وبي تخم مايل به سرخى وشد طعم وبا اندك تلخى در أول دويم گرم وخشك وگويند مركب القوى است واجزاء وباردهء أو كمتر واين قول اقوتست مجلل وملطف ومفتح سدد وجالى وباقوهء قابضه ومقوى بدن ودل واحشاء ودرتقوية أرواح دماغى بيعديل ومانع عفوثه أخلاط ومنضح ومنقى مرة سوداى دماغى وطبيخ أو در امراض سينه وسعال ونزله قوىتر از زوفا ومفرح ومسهل بلغم وسودا ومقوى آلات بول وباقوهء ترياقيه وسعود يك درهم أو با عسل مقيئ مقوى قواى دماعى وآشاميدن يك درهم ما بأ العسل جهة جنبيدن مغز سركه از ضربه وسقطه حادث شده باشد وبثهائى جهة رعشهء دماغى ودو جزو أو با يكجز وپنج كبر كه با عسل سرشته باشند جهة بردت معده وبواسير بغايت مفيد وضماد پختهء أو جهة درد مفاصل ونقرس ونقوع ومطبوخ أو جهة استسقاء ودارم بارد جگر وثيقهء كرده وطحال وامراض مقعد نافع وبا سكنجبين ونمك هندى مسهل قوى وجهة صداع مفيد وباعا قرقر حاد سكبينج جهة صرع وشراب أو جهة نفخ ودرد اعصاب وأضلاع وسموم مشروبه نافع ومضر صفراوى مزاج ومعطش ومغثى محرورين سكنجبين وگويند مضر شش است ومصلحش كتيرا وصمغ وقدر شربتش از دو درهم است تا پنج درهم وبدلش درآلات تنفس فراسيون ودر ثقيهء سود افتيمون ومداومت مرباى گل أو با شكر