محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

16

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

جهة نقرس وبخور أو جهة عسر ولادت وگريزاندن پشه وقطور سائيدهء أو با روغن بادام تلخ وشراب جهة ألم وضربان گوش بسيار مفيد است اخروس بيونانى اما ريطون است اخواس بيونانى كمثرى برلست اخيلوس بيونانى نانخواه است اخله بلغة مصرى بستياج است اخينه خردل برست اخريط كراث برى است اخريطوس كرنب بريست اخيروس نباتيست غير گندم صحرائى منبت أو كنار آبها شبيه به گياه ارزن وثمرش سياه وريزه وگلش سفيد وثمرش در ادويه چشم وگوش مستعمل وباقوهء مجففه ومحلله وقانصه است اخينوس اخيروس است أدرك عربيست به فارسي آلوچه سلطاني مانند در أول سردو رسيدهء أو در دويم تر ومسكن جدة صفراء وملين طبع ورب أو قابض وآب برگ أو كشندهء گرم معده ونارس أو مسهل به عصر وقاطع قى ونفاخ ومفيد معده ومصلحش كلقند وآب آلوچه ء رسيده جهة سرفهء حار وصاحب دق نافع است أو را بلغة بربرى اشخيص است كه أسد الأرض عبارة ازو باشد ادفوس بيونانى عرعر است ادرافس آذر يونست ادويه ء حاره عبارة از بازير است اديه خوشبو عبارة از افاويه است آذرگون به فارسي اسم آذر يونست اذارق بذال معجمه لغة سريانى وبه فارسي كچوله ودر تنكابن ومازندران كلاج دارو نامند بيخى است مدور وپهن وبسيار تلخى وخشك أو بغايت صلب است وبعد از آنكه در آب خيسانيده پوست أو را گرفته باشند به سوهان ريزه بايد كرد برگش از برگ بنفشه سبزتر وسطبر تر وخال سفيد بر روى برگ نمودار وگلشن مثل بنفشه ودر غايت سرخى وساقش از ساق بنفشه سطرتر وسرخ ودر آخر سيم گرم وخشك وسم حيوانات دم دار وبالخاصيه مبدل مزاج بسيار سرد است به مزاج طبيعي بدون احتراق خلط وجهة فالج ودرد كمر وامراض بارده وعصبانى مجربست وضماد أو جهة كلف وجرب وقوبا وعرق النساء ومفاصل وامراض بارده مفيد ومشوتش ذهن ومسگر ومصلحش شكر وادويه خوشبو وقدر شربتش از يك دانگ تا دو دانگ ويك مثقال أو كشنده است ودر كتب هنود خواص وبسيار ذكر كرده‌اند وچون به صحت پيوسته بود ذكر ننموده وحقير معجونى از أو تركيب نموده در دستور ثاني مذكور است ودر رفع فالج واسترخاء ودردهاى بارد مجرب وبيعديل آذر پو بيونانى بيخست سياه رنگ شبيه به شلغم وبر روى أو چيزهاى مثل كره رسته وگياه أو خاردار وبه قدر شبرى وبسيار شاخ وبرگش شبيه بكرنب وثمرش شبيه بغلاف نخود ودر آن دو عدد يا سه عدد دانه مايل به زردى ومنبت أو كشت‌زارها است وبسريانى عرطنيثا نامند وبه فارسي چودهء صباغان گويند وأو غير چودهء گاز رانست وقسمي از رنجور مريم است ودر بردن چرك از پشمينه وجانه مثل صابونست ودر وسط سيم گرم وخشك وجالى ومعطس ومفتح ومسكن فواق ومدر بول وحيض ومسقط جنين ومفتت حصاة ومحلل وجاذب فضول دماغى وباقوهء ترياقيه وجهة گزيدن هوام وتسكين درد آن ودفع مواد مفاصل به قوهء مسهله وجهة احتباس حيض وضماد أو با سركه جهة عرق النساء وداء والثعلب وورم سپرز وحمول أو جهة بواسير وثقيه ء رحم واعانت برحمل وذر ورا وجهة جراحات خبيثه وسعوط أو مفتح سده مصفات وبغايت معطس وطلاء وخاكستر أو جهة مفاصل ودرد ورك نافع ومضر احشا ومصلحش رب مورد وكتير أو قدر شربتش تا يك مثقال وسه مثقال أو كشنده وبدلش در رفع سم به وزنش دانه ترنج وزراوند طويل فودنج است اذرقى غير اذار اقيست ودر ترجمهء باهر ومستجوك مذكور است كه آنشبيه بزبد البحر است در نهايت حدت وبغايت محلل ومسكن دردهاى باردهء مزمنه است وخوردن أو به قدر دانكى كشنده ودر اطليه مستعمل است وظاهرء اقسم دويم زبد البحر باشد اذخر به فارسي كاه مكة وكربهء دشتى نامند بناتيست شبيه بكولان كه نوعي از اسل است بيخش غليظ وبسيار شاخ وباريك وبرگش ريزه تر از كولان واز آن در حجم وقد كوچكتر ويا بسرخى وزردى وثقيل الرايحه وشكوفه أو بسيار وانبوه وسفيد وبا عطريه وشد طعم وگزنده وديسقوريد وس فرموده كه قسمي از وراثمرى مىباشد سياهرنگ در دويم گرم وخشك ومحلل ومفتح ومدر بول وحيض وفضلات ومقطع أخلاط ومنضج ومفتت حصاة ومسكن أوجاع بارده باطني ومقاوم سموم هوام وجهة ورم جگر وسدهء آن وورم فم معده ورفع نفث الدم وبادها وجهة استسقأ وعلل كرده وريه وشدخ عضل وبامصطكى جهة ثقيه فضلات دماغى وبا ترنجبين جهة سپرز ويك مثقال أو را با فلفل بالسوية جهة رفع غثيان مجرب دانسته‌اند وجهة از الهء خوف با فع وضماد أو جهة ورم بارد جگر ومثانه ومعده وسپرز ورياح جميع أعضاء وجلوس در طبيخ أو جهة ورم رحم ودرد مفاصل ومضمضه وسنون أو جهة درد دندان وتقوية لثه وعمور دفع رطوبات ومداومت آشاميدن طبيخ أو جهة مفاصل بارده بغايت مفيد وبا سكنجبين جهة أو اجربتهاى بلغمى مجرب وشكوفهء أو لطيف‌تر ودر افعال ضعيف‌تر است ومضر كرده به سبب شدة ادرار ومضر محرور ومصدع ومصلحش كلاب وصندل وقدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال وبدلش را سن وقسط وبدل فقاع أو قصب الذريره است وعرق اذخر بغايت لطيف وباقوة ترياقيه ودر افعال شبيه به اوست وروغن أو كه شكوفهء اذخر را در روغن زيتون بقدرى كه أو را بيوشاند گذاشته باشند ودو ماه باشتان در آفتاب پرورده وسه چهار مرتبه صاف نموده شكوفه را تازه كرده باشند وسيم گرم وخشك وباقوهء قابضه وآشاميدن أو جهة تحليل ورم بارد باطني وطلاى أو جهة دردهاى بارد وبرص ورويائيدن مو وأنواع خارش أعضاء ورفع ماندگى ودلوك أو جهة در دندان وورم لثه وجوشيدن دهان نافعنت اذار افيون به اعتقاد جالينوس نوع چهارم زبد البحر است پر سوراخ وبسيار سبك واز فرنگ آرند شبيه ؟ ؟ آسيوس در افعال اززبد البحر أقوى واز سموم قويه وقدر دو دانگ أو كشنده وطلاء أو با آب جهة عرق النساء وورم پستان وجرب وگلف و