بخش دوم / فضائل اخلاقى و مكارم معنوى امام ( ع ) . . . 1 . مأمون عباسى ( م 170 218 ه‍ ) : مأمون از افاضل خلفاى بنى عباس و از دانشمندان ايشان به شمار مى رفت . وى مرد بردبار و زيرك و سرسخت و سخى بود . در مملكت خويش ابداعات و ابتكارات بسيارى كرد از جملهء آن كه وى در ميان خلفا نخستين كسى بود كه در علوم حكمت جستجو و كاوش نمود و كتابهايى آن را به دست آورد و دستور داد آن را به عربى ترجمه كرده و نشر دهند او در پاسخ نامه اى كه بنى عباس به او نگاشته بودند كه به جاى امام رضا ( عليه السلام ) پسر خود ( عباس ) را به عنوان ولى عهد معرفى نمايد و او را در اين مورد توبيخ و سرزنش نموده بودند او در حق امام رضا مى نويسد : " اما اين كه گفتيد خوب بود كه مأمون دربارهء بيعت با " ابوالحسن الرضا " بيشتر بصيرت و آگاهى كسب مى كرد ، بدانيد كه مأمون با او بيعت نكرد مگر از روى بصيرت و آگاهى و به خوبى مىداند كه الان در روى زمين كسى در فضل و عفت ، و زهد و تقوا ، و خداشناسى به پايهء او نمى رسد و كسى مثل او مورد پسند عامه و خاصه نيست و بيعت من با او جز به خاطر جلب رضاى پروردگار نيست در اين باره كوشش لازم را به عمل آورده است و در راه خدا سرزنش كسى مرا دلگير نمى كند به جان خود قسم ! اگر بيعت من بر اساس علاقهء شخصى و عاطفهء فردى بود ، در آن صورت پسرم عباس و ساير اولادم پيش من محبوبتر بودند و ليكن من امرى را اراده كرده ام و خداوند هم امرى را و هرگز امر من بر امر خدا سبقت نمى گيرد " . ( 1 ) توضيح اين گفتار آنكه : " مأمون در سال 200 بنى عباس را كه بيش از 23 هزار نفر بودند در يك جا جمع كرده و خطاب به آنان چنين گفت : او در احوال بزرگان دو خانوادهء

--> 1 . الفخرى في الأداب السلطانية ، ص 212 - حياة الحيوان ، دميرى ، ج 1 ، ص 72 - فهرست ابن نديم ، ص 174 .