جواب : اگر در مسجد نماز مىكند وصفوف در آن متفرق نشده اند ، ساقط است . واگر در خارج نماز مىكند ، ساقط بودن آن معلوم نيست . واگر مأموم بيش از يك نفر نباشد به رفتن هر يك ، جماعت باقي نيست ، پس ساقط نيست . ودر هر جا كه شك شود در سقوط وعدم آن ، ( چون از باب رخصت است على الأقوى ) أحوط . گفتن است . سؤال 68 : در حالت تب اگر بدن ارتعاشى داشته باشد مضر به صلاة است ، يا نه ؟ وبا رجاء زوال وبرء ، صبر تا آخر وقت واجب است ، يا نه ؟ جواب : ارتعاش قليل ، منافى نيست با صدق طمأنينه . وبا فرض منافاة ، أحوط با رجاء برء ، صبر است . سؤال 69 : اگر كسى در حال ركوع وضع يدين بر ركبتين نموده به اعتقاد وجوب ، از روى تقصير ، يا قصور ، چه صورت دارد ؟ ديگر آن كه تكبير بعد از رفع رأس از ركوع را گفته باشد به اعتقاد آن كه از مستحبات ركوع است تقصيرا ، أو قصورا ، چه صورت دارد ؟ جواب : در هر دو صورت ، نماز صحيح است على الأقوى ، لقوله ( ع ) " لا تعاد الصلاة الا من خمسة " 1 فإنه شامل لصورة الجهل بالحكم أيضا . هذا ، مع امكان دعوى انه الخلل في المقام ليس الا في مجرد الاعتقاد . والا فالمفروض انه لم يأت بزيادة ، ولا أخل به شئ من الاجزاء . فتأمل ! سؤال 70 : استصحاب بقاء وقت صلاة براي نيت أداء ، أصل مثبت است ، يا نه ؟ جواب : بعد از آن كه به حكم الشرع وقت باقي باشد ، صادق است كه نماز أو في الوقت است به وجدان ، نظير استصحاب بقاء طهارت كه وقوع الصلاة مع الطهارة به وجدان ثابت مىشود ، وأصل مثبت نيست . با اين كه استصحاب طهارت ، منصوص است . وسر مطلب همين است كه بعد از محكوميت به طهارت ، معيت ، به وجدان ثابت است . سؤال 71 : در حال سجده اگر دست را مثلا از زمين بردارد ودوباره بگذارد ، ضرر دارد چه در حال ذكر ، چه غير آن ، يا نه ؟ جواب : برداشتن ما عداى جبهه از مساجد سبعه ، ضرر ندارد اگر در حال ذكر نباشد ، بلكه

--> 1 . وسائل الشيعة ج 1 ص 372 ، باب 3 .