نتيجة براي آنان جايز است كه نماز مغرب را تأخير بيندازند وبين مغرب وعشاء جمع كنند . ( 1 ) ولى در آن زمان كوتاه ، بيش از آن جاى سخن گفتن با أو نبود . اما مطلب جاى بحث بيشترى دارد كه بايد با فضلا ودانشمندان در ميان گذاشت تا آنان مطلب را براي مردم بازگو كنند تا ريشه برخى پندارهاى نابجا خشكيده شود والبتة اين متفرع بر آن است كه دانشمندان تحت تأثير عادت وجو حاكم بر اجتماع خود قرار نگيرند ، كه متأسفانه بسيارى از أوقات مسأله چنين است ، وأساسا يكى از مشكلات بزرگ أنبياء در طول تاريخ همين رسوب عادات در أذهان عوام وخواص بوده است . ( انا وجدنا آبائنا على أمة وانا على آثارهم مقتدون ) ( 2 ) وبنابراين چه شيعه وچه سنى بايد بدانند كه برخى از عاداتى كه در اجتماعات تثبيت شده ، واز بديهيات اسلام در نظر مردم به شمار مىرود ، اين تثبيت وبداهت ناشى از بداهت آن در اسلام نيست ، بلكه وقتي به أدله آن مراجعه مىكنى مىبينى داراى مدرك درستى نمىباشد ، وفقط عالم يا عالمان بزرگى ويا سياست حكومتى ( كه بيشتر چنين است ) آن را پسنديده وسپس رايج شده است ، در حالي كه در زماني چنين رواج وشيوعى نداشته وبيش از يك احتمال در كنار ساير احتمالات چيز ديگرى نبوده است . وعجيب است كه اين موضوع حتى در مورد چيزهايى صادق مىباشد كه هر روز مورد ابتلاء همه مسلمانان بوده است همچون وضو ونماز و . . . واين چقدر دردناك است كه مسلمانانى كه هر روز شاهد وضو ونماز پيامبر بوده اند آنقدر در ميان آنان اختلاف باشد ، وحتى در مثل امر محسوسى كه همه آن را به چشم مىديده اند يعنى كيفيت قرار دادن دستها در هنگام قرائت آن قدر اختلاف باشد : يكى آن را حرام بداند ديگرى مكروه وسومى مباح وچهارمى مستحب ، يكى بگويد بايد بالاى ناف بگذارد وديگرى زير ناف وهمينطور . . . با آنكه رسول أكرم صلى الله عليه وسلم هر روز پنج مرتبه در جلو ديدگان همه مسلمانان نماز

--> ( 1 ) - وقد قال في البحر الرائق : وقد شاهدت كثيرا من الناس في الاسفار خصوصا في سفر الحج ماشين على هذا ( اى الجمع بين الصلاتين ) تقليدا للامام الشافعي في ذلك . . . ج 1 ص 267 . البتة سفر مجوز قصر وجمع نيز خود محل بحث است . ( 2 ) - سوره زخرف 23 .