عيسى در وجود خارجى متصف شد به صفت الهيه ، كه آن احياء موتى است [ 205 - ر ] از براى غلبه لاهوتيّت او بر ناسوتيّتش ، و سلطان روحانيت او بر جسمانيّتش ، تا بدين واسطه او را روح الله خواندند و به شرف مصادقت ارتفاع سوى سماء - كه مقام ملايكه است - مشرّف گشت . و احياء و نفخ اگر چه ظاهرا هر دو از عيسى حاصل مىشد ، اما احياء را شيخ - قدّس الله سرّه - نسبت به حق كرد ، زيرا كه صفات كماليه به اصالت خداى را است و به تبعيت غير او را . و از براى همين معنى نفخ را اضافت به جبرئيل كرد و افاضت كلمه را به خداى [ تعالى ] . بيت : جمله خوبان ز حسن او همى دزدند حسن غير را ملك از كجا ، حسن از كجا اى جان من فكان إحياء عيسى للأموات إحياء محققا من حيث ما ظهر عن نفحه كما ظهر هو عن صورة أمه . و كان إحياؤه أيضا متوهما أنه منه و إنما كان لله . فجمع بحقيقته التي خلق عليها كما قلناه أنه مخلوق من ماء متوهم و ماء محقق : ينسب إليه الإحياء بطريق التحقيق من وجه و بطريق التوهم من وجه . يعنى : احياء گاهى نسبت كرده مىشود به عيسى - عليه السّلام - از آن روى كه ظاهر از نفخ اوست ، و حاصل از مظهر او . و سبب قربت او على سبيل الحقيقة جز او نيست . پس از اين حيثيت احياء او احياء محقّق باشد ، چنان كه در اصل خلقت او ماء محقّق بود كه آن ماء مريم است ، چه ظهور او به صورت حسيّه ظاهرا از اين ماء است . و گاهى نسبت كرده مىشود احياء به حق - سبحانه و تعالى - على الحقيقة ، از آن كه فاعل حقيقى و صاحب صفات كماليه اوست - جلّ ذكره - نه غير او . پس احياء عيسى احياء متوهم بود ، چنان كه در اصل خلقتش ماء متوهم بود . پس جمع كرد عيسى اين دو وجه را در احياء ، از براى آن كه در حقيقتى كه بر آن مخلوق است هم ماء محقّق بود و هم ماء متوهم . و خلق طير نيز نسبت به دو كرده مىشود گاهى بر سبيل حقيقت و گاهى بر طريق مجاز . فقيل فيه من طريق التحقيق « هُوَ يُحْيِ الْمَوْتى » ، و قيل فيه من طريق التوهم « فَأَنْفُخُ فِيه فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ الله » فالعامل في المجرور « يكون » لا قوله « تنفخ » . و يحتمل أن يكون العامل فيه تنفخ ، فيكون طائرا . « 26 »

--> « 26 » قا : طيرا .