اين حقيقت ، كه قبلهء اهل ديد و شناخت است ، گويى ، بيت : بيا اى قبلهء اهل معانى كه جان جان جانهاى جهانى جهان را زندگى از تست زيرا همه عالم تن و در وى تو جانى تو جانى ليك از چشمى منزّه تو ماهى ليك اندر لا مكانى تو در پنهانى خويشى هويدا تو در عين هويدايى نهانى تو مستورى ز چشم اهل غفلت اگر چه پيش اهل دل عيانى ز قدّوسى خود برتر ز عقلى ز سبّوحى برون از هر گمانى نمىيابد كسى در هر دو عالم نشان تو مگر در بىنشانى جمال روى خود را هم تو بينى كمال ذات خود را هم تو دانى جهان پر آيت حسن تو ليكن چنين آيات خواندن را تو دانى ز خود فانى شو اى دل در ره عشق كه تا يا بى حيات جاودانى فما وصل إلينا من اسم تسمّى به إلا وجدنا معنى ذلك الاسم و روحه في العالم . فما دبر العالم أيضا إلا بصورة العالم . پس و اصل نشد بسوى ما اسمى كه حق بدان متسمّى است مگر كه معنى آن اسم و روحش را در عالم يافتيم ، لا جرم تدبير عالم نكرده باشد جز به صورت عالم . و مراد از معنى اسم و روحش صفتى است كه آن اسم را از غيرش ممتاز گرداند . و همه صفات كه آن أرواح اسماء واصله است بسوى ما چون حيات و علم و ارادت و قدرت و غير اين حاصل است در عالم و ثابت ، و اسماء و صفات از حيثيت تكثّر و امتيازش از ذات احديت دم بدم بى انقطاع به عالم ملحق ، لا جرم تدبير عالم جز به عالم نكرده باشد . و لذلك قال في خلق آدم الذي هو البرنامج الجامع لنعوت الحضرة الإلهية التي هي الذات و الصفات و الأفعال « إن الله خلق آدم على صورته » . [ 266 - پ ] و ليست صورته سوى الحضرة الإلهية . فأوجد في هذا المختصر الشريف الذي هو الإنسان الكامل جميع الأسماء الإلهية و حقائق ما خرج عنه في العالم الكبير المنفصل ، و جعله روحا للعالم فسخر له العلو و السفل لكمال الصورة . يعنى : از بهر آن كه حق تعالى تدبير عالم هم به عالم كرد ، آدم را خليفه گردانيد بر عالم ، و تدبير عالم با او كرد . و در حق آدم كه انموذج جامع است حضرت الهيه را كه آن ذات است و صفات و افعال ، گفت : « الله تعالى آدم را بر صورت خود