پس از اين مقدمه ترا روشن گشت ( 1 ) كه عوالم كليّه و حضرات اصليّه پنج است : اول ( 2 ) غيب مطلق ، كه آن عالم اعيان ثابته است و بعد از آن عالم جبروت و ديگر عالم ملكوت ( 3 ) و ديگر عالم ملك ( 4 ) و عالم انسان كامل . و تنزّلات چهار است : يكى عقل ( 5 ) اول و مراتب آن عقول مجرده باشد ديگر ( 6 ) نفوس منطبعه و مراتب آن هيولاى ( 7 ) كليّه است تا صور أجسام عنصريّه ( 8 ) ديگر صور مركَّبات و مراتب آن ( 9 ) معادن است تا آخر حيوانات ديگر صور انسانى ( 10 ) كه آخر تنزّلات ( 11 ) است . چون اين دانستى ( 12 ) بدان كه اهل توحيد اين جمله را كه گفته شد مظاهر هويّت وجود ذاتيّه مىخوانند ( 13 ) . امّا در بعضى ظهور اسماء غالب و در بعضى ظهور صفات ( 14 ) غالب و در بعضى ظهور ذات ( 15 ) غالب . و برين ( 16 ) معانى واقف نگردد ، مگر انسان كامل ، كه انسان ناقص نزد عارف در مرتبهء حيوان مانده است ، بل كه حيوان بر ( 17 ) وى شرف دارد . زيرا كه حيوان و نبات و جماد ( 18 ) در تحت طاعت شيطان در نمىآيند ، و ( 19 ) انسان ناقص در مىآيد . امّا انسان ( 20 ) كامل مظهر هويّت ذاتيّه است با جميع اسماء و صفات ، لا جرم خبر ( 21 ) از آن حال اين آمد كه : « وَما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلكِنَّ الله رَمى » ، « إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ الله يَدُ الله ( 22 ) فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِه وَمن أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْه الله فَسَيُؤْتِيه أَجْراً عَظِيماً . »

--> ( 1 ) س : شد . ( 2 ) آ : اول هويّت غيب مطلقست . د : « غيب » ندارد . ( 3 ) آ : جبروت . ب : عالم ملك و عالم انسان . ( 4 ) آ : ملكوت و ديگر عالم ملك و عالم انسان كامل - س : ديگر عالم انسان كامل . ( 5 ) آ : « اول » ندارد . ( 6 ) س : و ديگر . . . مراتب . ( 7 ) د ، س : از هيولاء - و هيولى . ( 8 ) آ : عنصرى ديگر - س : و ديگر . ( 9 ) د ، س ، آ ، ب : از معادن تا آخر حيوانات . ( 10 ) آ : انسان - د : در آخر . ( 11 ) د ، س ، آ ، ب : تنزلاتست . ( 12 ) د ، س ، آ ، ب : بدانستى . آ : اين مقدمه دانستى . ( 13 ) د ، س : خوانند . آ : ذات مىخوانند . ( 14 ) د ، س ، ب : ذات . ( 15 ) د ، س : صفات . ( 16 ) د : و بدين معنى . ( 17 ) س ، ب : برو . آ : از حيوان كمتر است از براى آن كه . ( 18 ) ب : جمادات . ( 19 ) د ، س : بقيه جمله را ندارد . ( 20 ) ب : انسان مظهر هويّت . ( 21 ) س ، آ ، ب : خبر از حال او . ( 22 ) د ، س ، آ ، ب : بقيه آيه را ندارند .