خواجه محمد پارسا
مقدمة 51
شرح فصوص الحكم
به ويژه مواردى كه اختلافى در متن فصوص با چاپ عفيفى و دو شرح معتبر ديگر ( كاشانى و قيصرى « 181 » ) ، مشاهده مىشود . عفيفى با تسلطي كه در زبان و عقايد ابن عربى دارد ، در حاشيهء كتاب و تعليقات خود علل صحت و سقم جملات را با مقايسه شروح ديگر بيان مىدارد و براى اثبات مدعاى خود دلايل محكمى مىآورد . در اين مورد مطالب اين نسخه از متن به ذيل صفحات تنزل مىكند ، و با كمال دقت و امانت در پاورقى موارد اختلاف آورده مىشود . موارد اختلاف اين نسخه در ذيل صفحات با علامت « و » نشان داده شده است . 4 - در ضمن بررسى شروح فصوص الحكم ، به چند رسالة ، منسوب به سيد على همدانى برخوردم و با مشابهتى كه در جملات نمونه در فهارس كتب خطى داشتند ، و پس از مراجعه به اصل نسخ خطى ، معلوم شد كه اين رسالهها در حقيقت همان چند ورق اول شرح خواجه پارساست ، كه به شرح پاره اى از اصطلاحات قوم پرداخته است ، و با چند ورق نخستين شرح حاضر مطابقت دارد . از بين نسخ متعدد اين رسايل ، به بررسى دو نمونه به لحاظ صحت متن و قدمت نسخه اكتفا كردم : ألف ) رسالهء منسوب به سيد على همدانى ، كه در مجموعه اى در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران به شمارهء ( 2114 ) موجود است . اين مجموعه خود حاوى 21 رسالهء ديگر از اشخاص متفاوت است و از برگ 109 - 113 مربوط به رسالهء مورد بحث است ، كه در متن حاضر از صفحهء 1 - 12 را شامل مىشود . اين نسخه در تصحيح متن حاضر با علامت « آ » مشخص شده است . ب ) رسالة دوم كه درست مثل رسالهء بالا ، چند صفحه از اوايل شرح پارسا را به اسم سيد على همدانى آورده است ، در مجموعه اى است كه جناب آقاى على اصغر حكمت به دانشگاه تهران اهدا كرده است ( حكمت ، 346 ، فهرست أدبيات ج 2 ، ص 61 ) . مطالب اين رسالة در متن حاضر از صفحه 1 - 12 ( ور نه ز سرت تا به قدم اوست همه ) را دربر مىگيرد . تفاوتهاى اين نسخه را در ذيل صفحات با علامت « ب » مشخص كردم . 5 - به طورى كه در جدول نشان داده شده است . ( صفحات : پنجاه و دو و پنجاه و سه )
--> « 181 » عبد الرزاق كاشانى ، شرح فصوص ( چاپ مصر ، 1386 ه - 1966 م ) داود قيصرى ، همان كتاب .