عبد اللَّه عبّاس گفت همه شب [ 2 - ر ] ناشئه باشد ، بعضى دگر گفتند : ناشئة الليل قيامه باشد ، و به زبان حبشه « نشأ » اذا قام باشد ( 1 ) . عكرمه گفت : قيام اوّل شب باشد . در خبر است كه : زين العابدين على بن الحسين ( 2 ) ميان نماز شام و خفتن نمازهاى بسيار كردى . او را پرسيدند از اين ، گفت : * ( إِنَّ ) * ( 3 ) * ( ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً ) * ، فهذا ناشئة الليل . قتاده و أبو مجلز گفتند : هر ساعت كه از پس نماز خفتن باشد ناشئه بود . عبيد عمير گفت : ( 4 ) از عايشه پرسيدم كه مردى به اوّل شب بر خيزد ناشيه به جاى آورده بود ؟ گفت : نه ، ناشيه آن باشد كه بخسپد پس بر خيزد ، آنچه از پس خواب كند ( 5 ) ناشيه بود . يمان و ابن كيسان گفتند : قيام باشد به آخر شب . * ( هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً ) * ، ابو عمرو و ابن عامر ابن محيصن خواندند : « وطاء » به كسر « واو » ممدود على معنى المواطاة و هى الموافقة ( 6 ) ، گفت : آن باشد كه زبانش با دل موافق بود و دل با ساير اعضاء ، و باقى قرّاء خواندند : « وطأ » به فتح واو مقصور ، أى فراغا للقلب . عبد اللَّه عبّاس گفت : نماز ( 7 ) اوّل شب اوليتر باشد براى آن كه نداند كه به آخر شب بيدار شود يا نه . قتاده گفت : * ( أَشَدُّ وَطْئاً ) * ، أى اثبت قياما . قرظىّ گفت : بر نماز كننده گرانتر باشد ، و گفت : دليل اين تأويل قوله - عليه السلام : اللهم ( 8 ) اشدد وطأتك على مضر . ابن زيد گفت : دلش فارغتر بود به شب ، چه حوائج و كارها پيشش نيايد ( 9 ) . حسن گفت : ثابت قدمتر باشد در ( 10 ) خير . * ( وَأَقْوَمُ قِيلًا ) * ، اى اصحّ قولا و قراءة ، آنچه خواند و گويد ( 11 ) درست تر باشد ، گفتند : به نشاطتر باشد و

--> ( 1 ) . كا ، آد : اذا أقام . ( 2 ) . كاد ، آد ، گا عليهما السلام . ( 3 ) . كا ، آد ، گا : هذا . ( 4 ) . كا ، آد ، گا : عبد اللَّه عمر . ( 5 ) . كا ، آد ، گا : بود . ( 6 ) . اساس : به صورت « مواقعة » هم خوانده مىشود . ( 7 ) . آج و ديگر نسخه بدلها به . ( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : ندارد . ( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : پيش نيايد او را . ( 10 ) . گا كار . ( 11 ) . آد در شب .