گفتند : چون اين آيت آمد رسول - عليه السّلام - و صحابه نماز مىكردند در شب و نمىدانستند بتحقيق كه ثلث كى است و نيمه ( 1 ) كى است ، و وقت بود كه شب با روز ( 2 ) مىكردند خوف آن را كه نبادا ( 3 ) كه آنچه مراد است كرده نشود ( 4 ) ، خداى تعالى تخفيف كرد در آخر سورت بقوله : * ( عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى ) * ، ( 5 ) و گفتند : ميان اوّل سورت و آخر سورت يك سال بود ، و سعيد بن المسّيب گفت : ده سال بود . مقاتل و ابن كيسان گفتند : اين به مكّه بود پيش از آن كه پنج نماز فريضه كردند ، آنگه به پنج نماز اين فريضه ( 6 ) منسوخ كردند . و « ترتيل » هويدا و گشاده خواندن بود ، و اشتقاق او من قولهم : ثغر رتل اذا كان مفلجا ، دندان گشاده را رتل و رتل ( 7 ) خوانند . ابو بكر بن طاهر گفت : يعنى تأمل كن در لطايف خطاب او و نفس خود را مطالبت كن به قيام كردن به احكام او ، و دل را به فهم معانى او ، و سرت را به اقبال كردن بر او . عبد اللَّه بن عمرو ( 8 ) روايت كرد از رسول - عليه السلام - كه گفت صاحب قرآن را گويند : اقرء و ارق و رتل كما كنت ترتل فى الدنيا فان منزلك عند آخر اية تقرؤها ، گفت گويند : قران مىخوان و بر بالا مىشو به هر آيتى درجه‌اى ، و به ترتيل خوان چنان كه در دنيا خواندى ، يعنى ساكن خوان تا بيشتر توانى رفتن درجه‌ات رفيعتر باشد كه منزل تو بنزديك آخر آيت است كه بخوانى . * ( إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ) * ، ما بر تو خواهيم افگندن سخنى [ 1 - پ ] گران . قتاده گفت : احكام و فرايض و حدود او ثقيل است . حسن گفت : مرد باشد كه به يك دم سورتى فرو خواند و لكن عمل كردن ( 9 ) بر او گران است .

--> ( 1 ) . آد ، گا : نصف . ( 2 ) . آج : تا به روز ، كا : تا روز . ( 3 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : نبايد . ( 4 ) . كا و ديگر نسخه بدلها : گزارده نيايد . ( 5 ) . سورهء مزّمل ( 73 ) آيهء 20 . ( 6 ) . كا : فرض . ( 7 ) . آد : رتل و رتل . ( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : عبد اللَّه بن عمر . ( 9 ) . كا ، آد ، گا : تحمّل كردن .