امّا مقدار شب به قدر وسع و امكان اگر جمله شب تواند و اگر نيمى و اگر ثلثى و كمابيش او . و مستحب آن است كه نيمهء آخرين شب برخيزد به نماز شب كه آن سنتى مؤكّد است و در سفر ( 1 ) ثابت است و ساقط نمىشود . رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم - گفت ( 2 ) امير المؤمنين على - عليه السلام - را ( 3 ) در وصايت او : عليك بصلاة الليل ، عليك بصلاة الليل ، عليك بصلاة الليل . آنگه استثنا كرد و گفت : * ( إِلَّا قَلِيلًا ) * ، الَّا اندكى كه ( 4 ) رواست كه در او بخسپى . * ( نِصْفَه ) * ، در اين خلاف كردند كه اين بدل چيست ؟ زجاج گفت : بدل « ليل » است ، كأنّه قال : قم الليل نصفه ، بدل البعض من الكلّ ، چنان كه : مررت بالقوم ثلثهم ، و بعضى ديگر ( 5 ) گفتند : بدل * ( إِلَّا قَلِيلًا ) * است ، آن قليل را تفسير كرد به نيمه شب ، و معنى يكى باشد براى آن كه هيچ فرق نبود ميان آن كه يك ( 6 ) نيمه شب بخسپد و يك ( 7 ) نيمه نماز كند . از ( 8 ) ميان آن دو نيمه فرق ( 9 ) نيست . * ( أَوِ انْقُصْ مِنْه قَلِيلًا ) * ، أى من النصف ، يا بكاهان ] ( 10 ) از نيمه اندكى . « أو » تخيير را باشد . * ( أَوْ زِدْ عَلَيْه ) * ، يا بيفزاى بر نيمه چيزى . حجرى نيست اگر خواهى نيمه‌اى از شب بر خيز ( 11 ) و اگر خواهى كمتر و اگر خواهى بيشتر . * ( وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا ) * ، و قرآن مىخوان به ترتيل و آهستگى و نهادگى .

--> ( 1 ) . آد ، كا هم . ( 2 ) . كا از . ( 3 ) . كا : ندارد . ( 4 ) . كا : ندارد . ( 5 ) . كا ، آد ، گا : ندارد . ( 7 - 6 ) . آج : ندارد . ( 8 ) . آد ، گا : ندارد . ( 9 ) . آج : فرقى . ( 10 ) . اساس تا اين جا افتادگى دارد ، با توجّه به نسخه بدلها ، از آج افزوده شد . ( 11 ) . آج و ديگر نسخه بدلها به نماز .