علىّ كظهر امّى ، و اوليتر آن است كه تا گويند اين از اسماء مخصوصه است دون منقوله الَّا آن است كه تخصيص در ( 1 ) وجه است و الَّا اشتقاق هر دو از « ظهر » است . * ( ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ ) * ، حق تعالى گفت : آن زنان در حقيقت مادران ايشان نيستند ( 2 ) ، مادران ايشان جز آنان نباشند بر حقيقت كه ايشان را زاده باشند ، و « ان » به معنى « ما » ى نافيه است . * ( وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَراً مِنَ الْقَوْلِ وَزُوراً ) * ، و ايشان يعنى مردان ( 3 ) مظاهر قولى منكر مىگويند و دروغ . * ( وَإِنَّ اللَّه لَعَفُوٌّ غَفُورٌ ) * ، و خداى تعالى عفو كننده و آمرزنده است . جملهء قرّاء خواندند . * ( ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ ) * ، به كسر « تا » در محلّ نصب على انّه خبر للنّفى ، كقوله : ما هذا بَشَراً . ( 4 ) مفضّل [ امّهاتهم ] ، خواند به رفع « تا » بر لغت تميم فى ترك اعمال ماء المشبّه بليس ، و مفضّل ] ( 5 ) از جملهء راويان عاصم است . و الذين يظهرون من نسائهم - الآية . ظهار ( 6 ) بنزديك ما آن باشد كه مرد زن خود را گويد : انت علىّ كظهر امّي ، أو بنتي او اختي أو عمّتي أو خالتى او إحدى المحرّمات ، گويد : تو بر من چون پشت مادر ( 7 ) يا خواهر يا دختر يا عمّه يا خاله يا يكى از محرّمات كه آيت به تحريم ايشان ناطق است ، و زن مدخول بها باشد و طاهر ( 8 ) باشد ، طهرى كه در آن طهر با وى مواقعه نرفته ( 9 ) باشد [ 14 - ر ] و دو مرد مسلمان ( 10 ) گواه كند و قصد [ او به ] ( 11 ) اين لفظ تحريم باشد . چون اين شرايط حاصل باشد ، مرد مظاهر شود و حكم ظهار لازم آيد . و وطى زن بر او حرام شود و

--> ( 1 ) . اساس : آن ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . آد ، كا ، گا * ( إِنْ أُمَّهاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ ) * . ( 3 ) . آد ، كا ، گا : مردمان . ( 4 ) . سوره يوسف ( 12 ) آيهء 31 . كا : * ( ما هذا إِلَّا بَشَرٌ ) * . ( 5 ) . اساس ، گا : ندارد ، با توجّه به آد ، كا افزوده شد . ( 6 ) . آد : اما حكم آيت بدان كه ظهار . ( 7 ) . آد ، گا : مادرى . ( 8 ) . آد ، كا ، گا : پاك . ( 9 ) . گا : رفته ، گا : نداشته . ( 10 ) . آد ، كا ، گا را . ( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .